Original research article
Humanities Review

'The Dead’s Hair Grows'. About Zbigniew Herbert’s 'Wieczny Powrót'

2026, No. 1

University of Warsaw, Faculty of Polish Studies, Institute of Polish Literature, Department of 20th- and 21st-Century Literature


Publication date

17.10.2026

Publishing model

open access

License type


Field

Humanities

Discipline

literary studies

Language of publication

Polish

Downloads

PDF 437 KB

Article

Number of views:2

Number of downloads:0

Crossref citations:0

Altmetric score:0


Abstract

The aim of this article is to describe Zbigniew Herbert’s unpublished drama 'Wieczny powrót'. It is a fragment preserved in the archive which Herbert worked on in the 1950s. The interpretation proposes Friedrich Nietzsche’s category of eternal return as fundamental to this work. 'Wieczny powrót' was a polemic with the philosopher’s concepts. The paper also attempts to compare drama with Samuel Beckett’s oeuvres. 'Wieczny powrót' laid the foundations for the poetics of time plays in Poland.

Keywords:

Bibliography

Adorno Theodor Wiesengrund, Próba zrozumienia „Końcówki” Becketta, przeł. Krystyna Krzemień-Ojak, w: Sztuka interpretacji w ostatnim półwieczu. T. 3, oprac. Henryk Markiewicz, Teresa Walas, Kraków: Universitas 2011.

Antoniuk Mateusz, Otwieranie głosu. Studium o wczesnej twórczości Zbigniewa Herberta, Kraków: Wydawnictwo Platan 2009.

Archiwum Zbigniewa Herberta. Inwentarz, oprac. Henryk Citko, Warszawa: Biblioteka Narodowa 2008.

Benisz Henryk, Wieczne powroty wieczności według Nietzschego. Dionizyjskie wizje, w: Wokół Nietzschego, red. Bogdan Banasiak, Paweł Pieniążek, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek 2009, s. 125–153.

Błoński Jan, Tradycja, ironia i głębsze znaczenie, „Poezja” 1970, nr 3, s. 24–38.

Buczyńska-Garewicz Hanna, Człowiek wobec losu, Kraków: Universitas 2010.

Brillant-Annequin Annick, Teatr absurdu: narodziny współczesnej estetyki. Na przykładzie dramaturgii Ionesco i Becketta, przeł. Małgorzata Sugiera, „Ruch Literacki” 1995, nr 4, s. 475–494.

Brzeska Ewa, Recepcja twórczości Samuela Becketta w Polsce, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2020.

Citko Henryk, Kalendarium życia i twórczości Zbigniewa Herberta 1924–1998. T. I. 1924–1969, Warszawa: IBL PAN 2025.

Franaszek Andrzej, Ciemne źródło. Esej o cierpieniu w twórczości Zbigniewa Herberta, Kraków: Znak 2008.

Franaszek Andrzej, Herbert. Biografia. T. 1. Niepokój, Kraków: Znak 2018.

Gontarski Stanley, Beckett. Przewodnik, przeł. Piotr Szymor, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2024.

Guderian-Czaplińska Ewa, Elżbieta Kalemba-Kasprzak, Teatr poety, w: Czytanie Herberta, red. Przemysław Czapliński, Piotr Śliwiński, Ewa Wiegandt, Poznań: Wydawnictwo WiS 1995, s. 196–211.

Herbert Zbigniew, Dramaty, oprac. Jacek Kopciński, Grzegorz Wroniewicz, Warszawa: Biblioteka Więzi 2008.

Herbert Zbigniew, Listy do Muzy. Prawdziwa historia nieskończonej miłości, Gdynia: Małgorzata Marchlewska 2000.

Herbert Zbigniew, Notatnik t. 53, Biblioteka Narodowa w Warszawie, Archiwum Zbigniewa Herberta, rkps akc. 17955.

Herbert Zbigniew, Wieczny powrót, Biblioteka Narodowa w Warszawie, Archiwum Zbigniewa Herberta, rkps akc. 17889.

Herbert Zbigniew, Henryk Elzenberg, Korespondencja, oprac. Barbara Toruńczyk, Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2002.

Herbert Zbigniew, Heinrich Kunstmann, „Bardzo potrzebna mi jest przyjaźń Pana”. Listy 1958–1970, oprac. Marek Zybura, Kraków: Universitas 2018.

Kaliszewski Andrzej, Teatr Pana Cogito, „Poezja” 1988, nr 1, s. 39–52.

Klossowski Pierre, Nietzsche i błędne koło, przeł. Bogdan Banasiak, Krzysztof Matuszewski, Warszawa: Wydawnictwo KR 1996.

Kopciński Jacek, Herbert dramaturg, czyli o „bohaterskiej formie intelektualnego przeżywania rzeczywistości”, w: Herbert na językach. Współczesna recepcja twórczości Zbigniewa Herberta w Polsce i na świecie, red. Artur Grabowski, Jacek Kopciński, Jerzy Snopek, Warszawa: Biblioteka Narodowa 2010, s. 96–113.

Kopciński Jacek, Nasłuchiwanie. Sztuki na głosy Zbigniewa Herberta, Warszawa: Biblioteka Więzi 2008.

Krajewska Anna, Dramat i teatr absurdu, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 1996.

Lis Monika Małgorzata, Anna Żymełka, Wieczny powrót jako myśl religijna, w: Nietzsche i religijność, red. Katarzyna Dworakowska, Krzysztof Matuszewski, Jakub Wroński, Łódź: Wydawnictwo Oficyna 2017, s. 129–145.

Mamoń Bronisław, Okrucieństwo z premedytacją, „Tygodnik Powszechny” 1958, nr 31, s. 4.

Marczyński Jacek, Konstrukcja dramatów Zbigniewa Herberta, „Przegląd Humanistyczny” 1974, nr 5, s. 103–116.

Mikołajczak Elżbieta, Tropy szekspirowskie i perspektywa teatralna w poezji Zbigniewa Herberta, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” 2005, nr 1–2, s. 157–174.

Mikołajczak Małgorzata, Pomiędzy końcem i apokalipsą. O wyobraźni poetyckiej Zbigniewa Herberta, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego 2007.

Nietzsche Fryderyk, Tak mówił Zaratustra, przeł. Maria Cumft, Stanisław Pieńkowski, Warszawa: Wydawnictwo Władysława Okręta 1901.

Nietzsche Fryderyk, Tako rzecze Zaratustra, przeł. Wacław Berent, Kraków: Hachette 2021.

Opacki Ireneusz, Poetyckie dialogi z kontekstem. Szkice o poezji XX wieku, Katowice: Wydawnictwo „Śląsk” 1979.

Pałłasz Alojzy, Od Jarry’ego do Becketta i Arrabala, Warszawa: Iskry 1989.

Pieniążek Paweł, Problem wiecznego powrotu w filozofii Fryderyka Nietzschego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Philosophica” 1988, nr 5, s. 179–201.

Piwińska Marta, Zbigniew Herbert i jego dramaty, „Dialog” 1963, nr 8, s. 84–95.

Ratajczakowa Dobrochna, Galeria gatunków widowiskowych, teatralnych i dramatycznych, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2015.

Safranski Rüdiger, Czas. Co czyni z nami i co my czynimy z niego, przeł. Bogdan Baran, Warszawa: Czytelnik 2017.

Sławińska Irena, Teoria dramatu na Zachodzie (1945–1960), „Pamiętnik Literacki” 1962, z. 1, s. 283–309.

Szczerba Wojciech, Koncepcja wiecznego powrotu w myśli wczesnochrześcijańskiej i jej greckie źródła, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2014.

Toohey Peter, Boredom. A Lively History, New Heaven–London: Yale University Press 2011.

Ulicka Danuta, „Archiwum” i archiwum, „Teksty Drugie” 2017, nr 4, s. 273–302.

Similar publications