Oryginalny artykuł naukowy
Przegląd Humanistyczny

Zbigniew Herbert. Poeta czułości i żarliwości

2026, 70, Numer 1

Karol Hryniewicz

0000-0003-0221-7337

Uniwersytet Warszawski, Wydział Polonistyki, Instytut Literatury Polskiej, Zakład Literatury XX i XXI wieku

DOI

10.31338/2657-599X.ph.2026-4.8

Data publikacji

17.10.2026

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

literaturoznawstwo

Język publikacji

polski

Pliki do pobrania

PDF 399 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:4

Liczba pobrań:1

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

This article explores Zbigniew Herbert’s poetry, focusing on its roots in tenderness and fervor – qualities that enrich its widely recognized classicist dimension. The study highlights three defining facets of his poetic imagination: memory, compassion, and wonder. As demonstrated through selected examples, the interplay of these motifs reveals Herbert as a poet unwavering in his dedication to truth, goodness, and beauty, while remaining acutely sensitive to individual suffering, historical trauma, and the moral fabric of culture. Furthermore, the poet’s philosophical inspirations – most notably the thought of Henryk Elzenberg and Izydora Dąmbska – serve as a vital interpretive framework. Ultimately, Herbert emerges as an artist who bridges intellectual discipline with profound ethical engagement and empathy for the world.

Słowa kluczowe:

Zbigniew Herbert,tenderness,fervor,classicism,philosophy

Bibliografia

Bernacki Marek, Motyw podróży jako metafory drogi życia. Konstandinos Kawafis Itaka – Zbigniew Herbert Podróż, Modlitwa Pana Cogito – podróżnika, w: Świat piękny i bardzo różny. Szkice o Wojażach Pana Cogito, red. Józef Maria Ruszar, Dorota Siwor, Kraków: JMR Trans-Atlantyk, Instytut Myśli Józefa Tischnera 2018.

Cieślak-Sokołowski Tomasz, Lektury filozoficzne młodego Herberta. Kwerenda archiwalna, w: Wyraz wyłuskany z piersi. Szkice o twórczości Zbigniewa Herberta (Pamięć i tożsamość), red. Józef Maria Ruszar, Marek Zieliński, Lublin: Gaudium 2006.

Drażyńska-Suchańska Marta, Empatia – emocje i styl, w: Pojęcia kiełkujące z rzeczy. Filozoficzne inspiracje w twórczości Zbigniewa Herberta, red. Józef Maria Ruszar, Kraków: Platan 2010.

Elzenberg Henryk, Kłopot z istnieniem. Aforyzmy w porządku czasu, Toruń: Wydawnictwo UMK 2002.

Elzenberg Henryk, Próby kontaktu. Eseje i studia krytyczne, Kraków: Wydawnictwo Znak 1966.

Herbert nieznany. Rozmowy, oprac. Henryk Citko, Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2008.

Herbert Zbigniew, Dramaty, wstęp i przypisy Jacek Kopciński, oprac. Grzegorz Wroniewicz, Warszawa: Towarzystwo „Więź” 2008.

Herbert Zbigniew, Labirynt nad morzem, Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2000.

Herbert Zbigniew, Wiersze zebrane, oprac. Ryszard Krynicki, Kraków: Wydawnictwo a5 2008.

Izydora Dąmbska 1904–1983. Materiały z sympozjum „Non est necesse vivere, necesse est philosophari”..., oprac. Jerzy Perzanowski, Kraków: Polska Akademia Umiejętności 2001.

Kilanowski Piotr, W poszukiwaniu źródeł poezji. Las Ardeński Zbigniewa Herberta: w: Zemsta ręki śmiertelnej: interpretacje wierszy poetów XX wieku, red. Józef Maria Ruszar, Dorota Siwor, Kraków: JMR Trans-Atlantyk, Instytut Myśli Józefa Tischnera 2017.

Kleszcz Leszek, Nietzsche – Elzenberg – Herbert, w: Pojęcia kiełkujące z rzeczy. Filozoficzne inspiracje w twórczości Zbigniewa Herberta, red. Józef Maria Ruszar, Kraków: Platan 2010.

Platon, Państwo [VI 486 a], przeł. Władysław Witwicki, Warszawa: Altaya i DeAgostini 2003.

Platon, Teajtet [155 d], przeł. Władysław Witwicki, w: idem, Dialogi, t. II, Kęty: Wydawnictwo Antyk 2005.

Platon, Uczta, przeł. Władysław Witwicki, w: idem, Dialogi, t. II, Kęty: Wydawnictwo Antyk 2005.

Rembierz Marek, Etos filozofii i „smak życia wysokiego”. Filozofia jako ćwiczenie duchowe w korespondencji Zbigniewa Herberta z Henrykiem Elzenbergiem (prolegomena), w: „We mnie jest płomień który myśli” – glosy do Herberta (w 10. rocznicę śmierci Poety), red. Marek Bernacki, Bielsko-Biała: Wydawnictwo ATH w Bielsku-Białej 2009.

Ruszar Józef Maria, Słońce Republiki. Cywilizacja rzymska w twórczości Zbigniewa Herberta, Kraków: Akademia Ignatianum, JMR Trans-Atlantyk 2014.

Sioma Radosław, Krzesło i zmięta serweta szkice o poezji Zbigniewa Herberta, Kraków: JMR Trans-Atlantyk, Instytut Myśli Tischnera 2017.

Śniedziewska Magdalena, Wierność rzeczywistości. Zbigniew Herbert o postawie wobec świata i problemach jego reprezentacji, Kraków: JMR Trans-Atlantyk 2013.

Stankowska Agata, „Oddaj puste siodło”. Dokąd prowadzi Podróż Zbigniewa Herberta, w: Kłusownik i myśliwi. Prywatna historia sztuki Zbigniewa Herberta, red. Justyna Pyzia, Józef Maria Ruszar, Toruń: Instytut Literatury 2020.

Statnik Ireneusz, Sens i pamięć, „Pogranicza. Szczeciński Dwumiesięcznik Kulturalny” 2008, nr 3.

Sznajderski Tadeusz, Henryk Elzenberg i Zbigniew Herbert – niezależny mistrz i jego uczeń, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” 2017, nr 4.

Szóstak Anna, Wielkie Teraz czasu mitycznego jako aktualizacja historii i poszukiwanie sensu w poezji Zbigniewa Herberta, w: Bór nici. Wątki klasyczne i romantyczne w twórczości Zbigniewa Herberta, red. Małgorzata Mikołajczak, Marek Adamiec, Kraków: Platan 2011.

Szymborska Wisława, Wypowiedź po śmierci Zbigniewa Herberta, „Gazeta Wyborcza” z dn. 29.07.1998, dodatek, s. 3.

Tyl Mirosław, Elzenberg i Herbert, w: Pojęcia kiełkujące z rzeczy. Filozoficzne inspiracje w twórczości Zbigniewa Herberta, red. Józef Maria Ruszar, Kraków: Platan 2010.

Vogel Cornelia J. de, Philosophia, part I: Studies in Greek Philosophy, Assen: Van Gorcum 1970.

Subiektywne, Zbigniew Herbert – Henryk Elzenberg. Korespondencja, red. Barbara Toruńczyk, Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2002.

Zbigniew Herbert – Jerzy Zawieyski. Korespondencja 1949–1966, red. Paweł Kądziela, Warszawa: Biblioteka „Więzi” 2002.

Podobne publikacje