Struna czy żmut. O Zbigniewie Herbercie i Jarosławie Marku Rymkiewiczu

Abramowska Janina, Czy to jest klasycyzm?, w: eadem, Rekonstrukcje i konstrukcje, Studia literackie, Poznań: Wydawnictwo „Poznańskie Studia Polonistyczne” 2003.

Ankersmit Frank, Język a doświadczenie historyczne, w: Narracja, reprezentacja, doświadczenie: studia z teorii historiografii, red. i wstęp Ewa Domańska, red. nauk. Ryszard Nycz, Kraków: „Universitas” 2004.

Antonik Dominik, Autor jako marka, „Teksty Drugie” 2012, nr 6, s. 67–76.

Banowska Lidia, Ironia, cnota i „strach śmieszności”. (Herbert – Norwid), „Studia Norwidiana” 2022, nr 40.

Barańczak Stanisław, Nieufni i zadufani: romantyzm i klasycyzm w młodej poezji lat sześćdziesiątych, Wrocław: Ossolineum 1971.

Barańczak Stanisław, Uciekinier z utopii. O poezji Zbigniewa Herberta, Warszawa – Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN 2001.

Beylin Marek, Pisarz i wściekły, „Gazeta Wyborcza” 1993, nr 158.

Blumenberg Hans, Praca nad mitem, przekład opracowali Kamilla Najdek, Michał Herer i Zbigniew Zwoliński, Warszawa: Oficyna Naukowa 2009.

Blumenberg Hans, Światło jako metafora prawdy: przedpole filozoficznego kształtowania pojęć, przeł. Zbigniew Zwoliński, „Kronos. Metafizyka Kultura Religia” 2013, nr 2.

Błoński Jan, Czym jest, czym mógł być klasycyzm, w: idem, Odmarsz, Kraków: Wydawnictwo Literackie 1978.

Chwin Stefan, Czas Biblii i czas Pana Cogito. O istocie sporu Herberta z Miłoszem, w: Poznawanie Miłosza 3:1998–2010, red. Aleksander Fiut, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2011.

Citko Henryk, Kalendarium życia i twórczości Zbigniewa Herberta 1924–1998, tom II, Warszawa: IBL 2025.

Chrzanowski Tadeusz, Pan Cogito a sztuka, w: Czas i wyobraźnia. Studia nad plastyczną i literacką interpretacją dziejów, red. Małgorzata Kitowska-Łysiak, Elżbieta Wolicka, Lublin: TN KUL 1995.

Czardybon Marcin, „Opowieść się opowiedziała. Tylko to było jej i moim celem. O „tetralogii polskiej” Jarosława Marka Rymkiewicza, „Pamiętnik Literacki” 2023, z. 3.

Czardybon Marcin, O duchu (brexitu). Z dodatkiem uwag o tymotycznej stymulacji narodu w najnowszej polskiej literaturze, „Porównania” 2021, nr 30.

Czardybon Marcin, Opowieść – Naród – Śmierć. O późnym pisarstwie politycznym Jarosława Marka Rymkiewicza, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2024.

Czardybon Marcin, Rzeczpospolita Wzniosła. Zarys ekonomii resentymentalnej (o pisarstwie Jarosława Marka Rymkiewicza, Wojciecha Wencla i Przemysława Dakowicza), „Ruch Literacki” 2018, z. 2, s. 213–228.

Dakowicz Przemysław, Jarosław Marek Rymkiewicz, Poeta jest śpiewakiem – ma wyśpiewać życie, w: Przemysław Dakowicz, Lustra tradycji, Łódź: Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego 2018.

Deleuze Gilles, Fałda. Leibniz a barok, przeł. Mateusz Janik, Sławomir Królak, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2014.

Dembińska-Pawelec Joanna, „Poezja jest sztuką rytmu”. O świadomości rytmu w poezji polskiej XX wieku. Miłosz – Rymkiewicz – Barańczak, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2010.

Dembińska-Pawelec Joanna, Rymkiewicz w cieniu Miłosza, „Ruch Literacki” 2012, z. 2.

Dybek Jakub, Ja stoję, ja tańczę, ja walczę, „Fronda” 2015, nr 76.

Dziadek Adam, Apologia twórczej swobody. Eseje Zbigniewa Herberta: opis – uobecnianie – interpretacja, w: Zmysł wzroku, zmysł sztuki. Prywatna historia sztuki Zbigniewa Herberta, cz. II, red. Józef Maria Ruszar, Lublin: Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej „Gaudium” 2006.

Elzenberg Henryk, Troska o myśl (O początkach mojego filozofowania), w: idem, Próby kontaktu, Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak 1986.

Foucault Michel, Ład, przeł. Ewa Rzadkowska, „Pamiętnik Literacki” 1970, nr 2.

Franaszek Andrzej, Herbert. Biografia, t. 2, Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak 2018.

Franaszek Andrzej, Niewierny Tomasz, Fundacja Zbigniewa Herberta, fundacjaherberta.com.

Garbal Łukasz, Jak powstawał List 34, „Wolność i Solidarność” 2012, nr 4.

Gogler Paweł, Poezja Zbigniewa Herberta w świecie sztuk pięknych, „Pamiętnik Literacki” 2006, z. 1.

Gontarczyk Piotr, 10 dzielnych ludzi, Poznań: Zysk i S-ka 2010.

Gruntkowska Dominika, Jak czytać/pisać historię? Wobec sztuki literatury i przeżycia, „Analiza i Egzystencja” 2016, nr 36.

Heidegger Martin, Bycie i czas, przeł. Bogdan Baran, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1994.

Herbert Zbigniew – Czesław Miłosz, Korespondencja, red. Barbara Toruńczyk, Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2006.

Herbert Zbigniew, „Mistrz z Delft” i inne utwory odnalezione, Warszawa: Wydawnictwo Zeszytów Literackich 2008.

Herbert Zbigniew, Dramaty, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 1997.

Herbert Zbigniew, Herbert nieznany. Rozmowy, Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2008.

Herbert Zbigniew, Wiersze zebrane, opracowanie edytorskie Ryszard Krynicki, Kraków: Wydawnictwo a5 2008.

Herbert Zbigniew, Król mrówek: prywatna mitologia, zrekonstruować próbował, przypisami i posłowiem opatrzył Ryszard Krynicki, Kraków: Wydawnictwo a5 2023.

Herbert Zbigniew, Martwa natura z wędzidłem, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 1993.

Herbert Zbigniew, Stanisław Barańczak, Korespondencja (1972–1996). Z faksymilami listów, zapisków, wierszy dla przyjaciół oraz aneksem, red. i oprac. Barbara Toruńczyk, Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2005.

Herbert Zbigniew, Węzeł gordyjski oraz inne pisma rozproszone 1948–1998, Warszawa: Biblioteka „Więzi” 2001.

Hryniewicz Karol, Cogito i dubito. Dyskurs estetyczny w poezji Zbigniewa Herberta i Tadeusza Różewicza, Kraków: Wydawnictwo JMR Trans-Atlantyk 2014.

Jazienicki Zbigniew, Potencja królobójstwa. Modalności wspólnoty w Wieszaniu Jarosława Marka Rymkiewicza, w: Imiona anomii. Literature wobec doświadczenia stanu wyjątkowego, red. Piotr Sadzik, Warszawa: PWN 2019, s. 273–302.

Juchowski Piotr, „Domagamy się zmiany polityki kulturalnej”. List 34 i jego konsekwencje, Muzeum Historii Polski, muzhp.pl.

Kalandyk Mariusz, Poetycki światopogląd Jarosława Marka Rymkiewicza. Próba antropologii literackiej, Kraków: Księgarnia Akademicka 2015.

Kalukin Rafał, Jarosław Rymkiewicz – prawy poeta, newsweek.pl [dostęp 13.05.2025].

Klecel Marek, Ostatni spór o Herberta, przystanekhistoria.pl.

Klimczak Piotr, Pamięć i Ojczyzna w poezji Zbigniewa Herberta, „Biuletyn IPN” 2021, nr 9.

Konończuk Barbara, Zbigniewa Herberta podróże do przeszłości, „Zeszyty Naukowe. Uniwersytet Zielonogórski”, Seria Scripta Humana 2013, t. 1.

Kosińska Agnieszka, Miłosz w Krakowie, Kraków: Znak 2015.

Krzemień Teresa, Jarosław Marek Rymkiewicz, Koniec z imitacjami, w: Teresa Krzemień, Znajomi nieznajomi, Warszawa: Czytelnik 1977, s. 187–192.

Lichocka Joanna, Rymkiewicz-Genealogia, Warszawa: Evviva L’Arte 2021.

Lickiewicz Paweł, Prof. Jarosław Marek Rymkiewicz: Polacy muszą poznać prawdę o Smoleńsku, „Super Express”, se.pl.

Lipka Krzysztof, Definicja muzyki Pana Cogito, „Konteksty” 2024, nr 1–2.

Lisak-Gębala Dobrawa, „Energia” metafor w ekfrazach eseistycznych, „Pamiętnik Literacki” 2011, nr 3, s. 137–156.

List, „Dziennik Polski”, rok XX, nr 111 (6303), 12.05.1964.

Marzec Grzegorz, Hermeneuta i historia. Rymkiewicz w bankiecie, Warszawa: IBL PAN 2012.

Michalski Cezary, Nowa żdanowszczyzna, „Debata” 1993, nr 1.

Michnik przeciw poecie, „NOWY EKRAN TV”, https://www.youtube.com/watch?v=PS3y32IdcGE.

Mikołajczak Małgorzata, Od Orfeusza do Arijona. Pieśń i muzyka w świecie poetyckim Zbigniewa Herberta, „Pamiętnik Literacki” 2002, nr 2.

Mikołajczak Małgorzata, Światy z marzenia. Echa romantyczne w poezji Zbigniewa Herberta, Kraków: Wydawnictwo JMR Trans-Atlantyk 2013.

Nawarecki Aleksander, Czarny karnawał. „Uwagi śmierci niechybnej” księdza Baki – poetyka tekstu i paradoksy recepcji, Wrocław – Warszawa – Kraków: Ossolineum 1991.

Obywatel Poeta. Film dokumentalny o Zbigniewie Herbercie, 2000, reż. Jerzy Zalewski, youtube.com [dostęp 04.05.2025].

Pryzmat: Rymkiewicz (rozmowa Marcina Jaworskiego, Joanny B. Bednarek i Przemysława Czaplińskiego), „Czas Kultury”, https://czaskultury.pl/artykul/pryzmat-rymkiewicz/.

Przybylski Ryszard, To jest klasycyzm, Warszawa: Czytelnik 1978.

Przybylski Ryszard, Tadeusz Różewicz, Listy i rozmowy 1965–2014, podała do druku, opracowała i wstępem opatrzyła Krystyna Czerni, Warszawa: Sic! 2019.

Rozmus Jacek, Zbigniew Herbert w ogrodzie sztuk. Szkice literackie, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej 2007.

Ruszar Józef Maria, Prawda i piękno. Szkice o filozofii i ekfrazach w twórczości Zbigniewa Herberta, Kraków: Instytut Literatury 2024.

Ruszar Józef Maria, Słońce republiki. Cywilizacja rzymska w twórczości Zbigniewa Herberta, Kraków: Wydawnictwo Trans-Atlantyk 2014, s. 116.

Rymkiewicz do Michnika: Zostaniesz zapamiętany jako wróg wolności, „wPolityce”, wpolityce.pl.

Rymkiewicz Jarosław Marek, „Polskość to straszna siła duchowa”. Przemówienie Jarosława Rymkiewicza na Strażniku Pamięci, „Do Rzeczy”, dorzeczy.pl.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Adam Mickiewicz odjeżdża na żółtym rowerze, Warszawa: Evviva l’Arte 2018.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Aleksander Fredro jest w złym humorze, Warszawa: Czytelnik 1977.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Anatomia, Warszawa: Czytelnik 1970.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Czym jest klasycyzm, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1967.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Do Jarosława Kaczyńskiego, „Rzeczpospolita”, rp.pl.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Do widzenia gawrony, Warszawa: Sic! 2006.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Juliusz Słowacki pyta o godzinę, Warszawa: Sic! 2014.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Kinderszenen, Warszawa: Sic! 2008.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Krzesło, „Twórczość” 1970, nr 1.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Listy do Zbigniewa Herberta ze zbiorów Biblioteki Narodowej.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Ludzie dwoiści (barokowa struktura postaci Słowackiego), w: Problemy polskiego romantyzmu, s. III, red. Maria Żmigrodzka, Wrocław: Ossolineum 1981.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Mickiewicz czyli Wszystko. Z Jarosławem Markiem Rymkiewiczem rozmawia Adam Poprawa, Warszawa: Open 1994.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Moje dzieło pośmiertne, Kraków: Wydawnictwo Znak 1993.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Oświadczenie Jarosława Marka Rymkiewicza, „Gazeta Wyborcza”, http://wyborcza.pl/1,75410,1707895.html.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Pastuszek Chełmońskiego, Warszawa: Sic! 2013.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Reytan. Upadek Polski, Warszawa: Sic! 2014.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Rozmowy polskie w latach 1995–2008, Warszawa: Sic! 2009.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Samuel Zborowski, Warszawa: Sic! 2010.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Światło księżyca, Metempsychoza. Druga księga oktostychów, Warszawa: Fundacja Evviva l’Arte 2017.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Wieszanie, Sic! Warszawa 2007.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Zachód słońca w Milanówku, Warszawa: Sic! 2013.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Znak niejasny baśń półżywa, Warszawa: Polski Instytut Wydawniczy 1998.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Żmut, Warszawa: Sic! 2005.

Rymkiewicz ma przeprosić Agorę. Rymkiewicz: Michnik to trup, a „GW” powinna zniknąć, „Wirtualne Media”, wirtualnemedia.pl.

Rymkiewicz we „wSieci” – „Wreszcie się stało!, wsieciprawdy.pl.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Bohdan Pociej, „O poezji, muzyce i kotach – rozmowa Pocieja z Rymkiewiczem w Milanówku”, „Arcana” 1999, nr 5.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Bohdan Pociej, Rozmowa Pocieja z Rymkiewiczem w Milanówku, „Podkowiański Magazyn”, https://www.podkowianskimagazyn.pl/archiwum/rozmowa24.htm.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Cezary Michalski, O wieszaniu i Polsce nie dla Polaków, „Arcana” 2004, nr 6.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Jerzy Morawski, Dlaczego jestem taki wściekły, „Życie Warszawy” 1993, nr 113.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Krzysztof Masłoń, Polska wolność jest najważniejsza, „Rzeczpospolita”, rp.pl.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Marek Cichocki, Dariusz Gawin, Dariusz Karłowicz, Afirmacja polskości. Rozmowa z Jarosławem Markiem Rymkiewiczem, „Teologia Polityczna”, teologiapolityczna.pl.

Rymkiewicz Jarosław Marek, Szewc Piotr, O sarmatach, motłochu i ciemności poezji, „Nowe Książki” 2001, nr 8.

Safranski Rüdiger, Czas. Co czyni z nami i co my czynimy z niego, przeł. Bogdan Baran, Warszawa: Czytelnik 2017.

Safranski Rüdiger, Zło. Dramat wolności, przeł. Ireneusz Kania, Warszawa: Czytelnik 1999.

Samosiej Joanna, Herbert i Nowa Fala. O wierszu Do Ryszarda Krynickiego – list, w: Dlaczego Herbert. Wiersze, komentarze, interpretacje, red. Marzena Woźniak-Łabieniec, Jerzy Wiśniewski, Łódź: Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego 2004.

Schmitt Carl, Pojęcie polityczności, w: idem, Teologia polityczna i inne pisma, przeł. Marek Cichocki, Warszawa: Aletheia 2012.

Schopenhauer Arthur, Świat jako wola i przedstawienie, t. 1, przeł. Jan Garewicz, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1994.

Siwicka Dorota, Marek Bieńczyk (red.), Nasze pojedynki o romantyzm, Warszawa: Wydawnictwo IBL 1995.

Sloterdijk Peter, Gniew i czas. Esej polityczno-psychologiczny, przeł. Arkadiusz Żychliński, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar 2011.

Sloterdijk Peter, Krytyka cynicznego rozumu, przeł. Piotr Dehnel, Wrocław: Dolnośląska Szkoła Wyższa 2008.

Spór o Rymkiewicza, red. Tomasz Rowiński, Warszawa: Fronda PL 2012.

Stala Marian, Poeta i polityka, „Tygodnik Powszechny”, tygodnikpowszechny.pl.

Sztukaniecka Grażyna, Spotkanie pod dębami. Zbigniew Herbert i Jarosław Marek Rymkiewicz wobec pytania o sens śmierci, w: Dialog i spór. Zbigniew Herbert a inni poeci i eseiści, red. Józef Maria Ruszar, Lublin: Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej „Gaudium” 2006.

Śmierć Mickiewicza. Teksty i rozmowy w Roku Mickiewiczowskim 2005, red. K. Czeczot, Warszawa: IBL PAN 2008.

Świetlicki nie chce Nike, „Gazeta Wyborcza”, wyborcza.pl.

Tomaszewska Grażyna, Obojętność świata a pragnienie sensu: Zbigniew Herbert, „Dęby”, „Filoteknos: literatura dziecięca, mediacja kulturowa, antropologia dzieciństwa” 2020, nr 10.

Trznadel Jacek, Jarosław Marek Rymkiewicz, Nieśmiertelny Stalin i złowieszcze więzienie nudy. Rozmowa z Jarosławem Markiem Rymkiewiczem (23 marca 1985), w: Jacek Trznadel, Hańba domowa. Rozmowy z pisarzami, Lublin: Wydawnictwo „Test” & Zakłady Wydawnicze „Versus” 1990.

Trznadel Jacek, Zapamiętałem Herberta uśmiechniętego, wywiad z Jackiem Trznadlem, „Życie”, 12 VII 2001.

Vetz Franz Josef, Człowiek jako niemożliwość. Antropologia fenomenologiczna, przeł. Wiesław Małecki, „Analiza i Egzystencja” 2012, nr 19, muzhp.pl [dostęp 14.05.2025].

Walicki Andrzej, Mesjanistyczne koncepcje narodu i dalsze losy tej tradycji, w: Idee i koncepcje narodu polskiego w myśli politycznej czasów porozbiorowych, red. Janusz Goćkowski, Andrzej Walicki, Warszawa: PWN 1977.

Walicki Andrzej, Naród i terytorium narodowe w misjonistycznych ideologiach polskiego romantyzmu, w: idem, Naród, nacjonalizm, patriotyzm, Kraków: Universitas 2009.

Wiśniewski Jerzy, Muzyka w twórczości Zbigniewa Herberta, „Acta Universitatis Lodziensis” 2003, nr 6.

Wojda Dorota, „Aleksander Fredro jest w złym humorze”: hermeneutyka Jarosława Marka Rymkiewicza wobec totalitaryzmu, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2005, nr 4.

Wójcik Tomasz, Późna twórczość wielkich poetów. Dramat formy, Warszawa: Elipsa 2005.

Zagajewski Adam, O wierszu „Kamyk”, Fundacja Herberta, fundacjaherberta.com.

Zwarycz-Łazicka Agnieszka, Wrażliwość na świat przedmiotów i pokusa opisywania: Zbigniew Herbert i Francis Ponge, „Rocznik Filozoficzny Ignatianum” 2021, nr 2.