Original research article
Humanities Review

Herbert’s Letters to Siegfried Unseld: Emotions and Modes of Staging

2026, No. 1

Anna Wołkowicz

0000-0002-9100-0000

University of Warsaw, Faculty of Modern Languages, Institute of German Studies

DOI

10.31338/2657-599X.ph.2026-4.5

Publication date

17.10.2026

Publishing model

open access

License type

CC BY 4.0 Int.

Field

Humanities

Discipline

literary studies

Language of publication

Polish

Downloads

PDF 1 MB

Article

Number of views:2

Number of downloads:0

Crossref citations:0

Altmetric score:0

Abstract

The article attempts (on the basis of selected examples) to give an impression of Zbigniew Herbert’s unpublished letters (written in German) to Siegfried Unseld, his publisher in (West) Germany. Herbert and the head of the prestigious Suhrkamp Publishing House exchanged during more than thirty years (1964–1998) letters which document various stages of their cooperation and their (often rather rough) friendship. The background of their correspondence is postwar Europe, divided between 'East' and 'West' and certain pivotal events (like the 'Solidarność' movement and 'Martial Law', imposed by General Jaruzelski on 13 December 1981). My analyses of Herbert’s epistolary discourse in German show that he used essentially the same devices as in his Polish letters: allusions, irony, theatrical 'staging' of the communicative situation (with a preference for a war context). These devices allowed him to express the contradictory emotions which shaped his relationship with Unseld.

Keywords:

Zbigniew Herbert’s correspondence in German,Siegfried Unseld,Herbert’s publisher,Polish-German emotions,poetics of the letter,self-creation,East-West relationship,dependence trauma

Bibliography

Źródła archiwalne

Marbach nad Neckarem (Niemcy) – Deutsches Literaturarchiv (DLA):

Siegfried Unseld Archiv (SUA):

SUA: Suhrkamp/01 Vl/Autorenkonvolute/Herbert, Zbigniew

SUA: Suhrkamp/01Vl/Reiseberichte/ Suhrkamp-Verlag (Frankfurt am Main) / Verschiedenes / Reiseberichte

Warszawa – Biblioteka Narodowa (BN), Zakład Rękopisów:

Archiwum Zbigniewa Herberta (AZH):

Korespondencja Herberta:

Akc. 17992 (listy Klausa Staemmlera), Akc. 18005, t. 74 (korespondencja z Siegfriedem Unseldem), Akc. 18016, t. 1–4 (korespondencja z Suhrkamp Verlag).

Książki i artykuły

Bürger Jan, Die sichere Wand, Die Jahre mit Siegfried Unseld, w: Marbacher Magazin 183–184: Verlagsarchive im Deutschen Literaturarchiv. Herausgegeben von Jan Bürger, Gunilla Eschenbach, Anna Kinder, Helmuth Mojen und Sandra Richter. Marbach am Neckar: Deutsche Schillergesellschaft 2024, s. 132–148 i 149–165.

Chojnowski Przemysław, „The Visible Translator”. Karl Dedecius w roli tłumacza twórczości Zbigniewa Herberta, w: Wyjść tłumaczowi naprzeciw. Miejsce tłumacza w najnowszych badaniach translatologicznych, red. Jadwiga Kity-Huber i Renata Makarska, Kraków: Universitas TAiWPN 2020, s. 221–242.

Cicha Magdalena, Jesteśmy intruzami w dialogu z nieobecnym. Formy autokreacji w epistolografii Zbigniewa Herberta, w: Czułość dla Minotaura. Metafizyka i miłość konkretu w twórczości Zbigniewa Herberta, red. Józef Maria Ruszar, Lublin: Gaudium 2005, s. 159–254.

Citko Henryk, Kalendarium życia i twórczości Zbigniewa Herberta 1924–1998, t. I–II, Warszawa: Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literaturą Polską, Instytut Badań Literackich PAN 2025.

Dedecius Karl, Europejczyk z Łodzi. Wspomnienia, przeł. Sława Lisiecka, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2008.

Franaszek Andrzej, Herbert. Biografia, t. I: Niepokój, t. II: Pan Cogito, Kraków: Wydawnictwo Znak 2018.

Halkiewicz-Sojak Grażyna, Jak uczeń staje się mistrzem – o korespondencji Zbigniewa Herberta z Henrykiem Elzenbergiem, w: Herbert w listach. (Auto)portret wieloraki, red. Tomasz Korpysz, Wojciech Kudyba, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury 2018, s. 97–120.

Herbert Zbigniew, Diariusz grecki (notatki), w: „Zeszyty Literackie”, XVII, jesień 1999 (nr 68), s. 43–59.

Herbert Zbigniew, Do Michaela Krügera, w: idem, Utwory rozproszone (Rekonesans 2). Wybrał, w dużej części odczytał z autografów i opracował edytorsko Ryszard Krynicki. Kraków: Wydawnictwo a5 2017, s. 286–290. [Pierwodruk: „Kwartalnik Artystyczny” 2014, nr 4 (84), s. 100–104].

Herbert Zbigniew, Erste Begegnung. Aus dem Polnischen von Klaus Staemmler, w: Der Verleger und seine Autoren. Siegfried Unseld zum sechzigsten Geburtstag, Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag 1984, s. 60–64.

Herbert Zbigniew, Im Vaterland der Mythen. Griechisches Tagebuch. Herausgegeben von Karl Dedecius. Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag 1980 (¹1973).

Herbert Zbigniew, Pierwsze spotkanie, w: „Zeszyty Literackie” 2003, nr 1 (81), s. 116–118.

Herbert Zbigniew, Wiersze zebrane. Opracowanie edytorskie Ryszard Krynicki. Kraków: Wydawnictwo a5 2008.

Herbert Zbigniew, Wiktor Woroszylski na tle epoki, w: idem, Węzeł gordyjski praz inne pisma rozproszone 1948–1998. Zebrał, opracował i notami opatrzył Paweł Kądziela. Warszawa: Biblioteka „Więzi” 2001, s. 547–554. [Pierwodruk: „Rzeczpospolita”, rocznik 1996, nr 227, dodatek „Plus Minus”, s. 1].

Herbert Zbigniew & Dedecius Karl, „Kochany Karolu, Mecenasie i Ciemiężco”. Listy 1959–1994. Zebrał, opracował i przypisami opatrzył Przemysław Chojnowski przy współpracy Henryka Citko. Wstępem poprzedzili Wojciech Kudyba, Przemysław Chojnowski. Z autografów do druku przygotowała Marlena Tomala. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW 2022.

Herbert Zbigniew & Elzenberg Henryk, Korespondencja. Redakcja i posłowie Barbara Toruńczyk. Warszawa: Zeszyty Literackie 2002.

Herbert Zbigniew & Miłosz Czesław, Korespondencja. Redakcja Barbara Toruńczyk, przypisy Maciej Tabor i Barbara Toruńczyk, kwerenda archiwalna Maciej Tabor. Warszawa: Zeszyty Literackie 2006.

Kalinowska Maria, „Sypałem ziarna maku…” Podróż grecka Zbigniewa Herberta, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2023.

Kopczyk Michał, Rytuały barbarzyńcy. Kultura zachodnia w korespondencji Zbigniewa Herberta, w: Herbert w listach. (Auto)portret wieloraki, red. Tomasz Korpysz, Wojciech Kudyba, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury 2018, s. 249–264.

Korpysz Tomasz, Kudyba Wojciech, Wstęp, w: Herbert w listach. (Auto)portret wieloraki, red. Tomasz Korpysz, Wojciech Kudyba, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury 2018, s. 13–18.

Kramkowska-Dąbrowska Agnieszka, Pan Cogito pisze do rodziny. „Korespondencja rodzinna” Zbigniewa Herberta, w: Herbert w listach. (Auto)portret wieloraki, red. Tomasz Korpysz, Wojciech Kudyba, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury 2018, s. 147–170.

Krüger Michael, Nachwort [Posłowie], w: Herbert Zbigniew, Gesammelte Gedichte. Herausgegeben von Ryszard Krynicki. Mit einem Nachwort von Michael Krüger. Aus dem Polnischen von Henryk Bereska, Karl Dedecius, Renate Schmidgall, Klaus Staemmler und Oskar Jan Tauschinski. Berlin: Suhrkamp Verlag 2016, s. 639–649.

Kudyba Wojciech, Chojnowski Przemysław, Herbert – Dedecius. Dzieje przyjaźni, w: Zbigniew Herbert & Karl Dedecius, „Kochany Karolu, Mecenasie i Ciemiężco”, s. 7–22.

Łukasiewicz Jacek, Wstęp, w: Zbigniew Herbert, Jerzy Zawieyski, Korespondencja 1949–1967. Z autografu do druku przygotował i przypisami opatrzył Paweł Kądziela. Warszawa: Biblioteka „Więzi” 2002, s. 5–15.

Mihalzik Peter, Unseld. Eine Biographie. Zweite, komplett durchgesehene und korrigierte Auflage. Genehmigte und überarbeitete Taschenbuchausgabe. München: Goldmann Verlag 2003.

Mikołajczak Małgorzata, „Jeden z najdowcipniejszych poetów polskich”. Humor Zbigniewa Herberta, w: Herbert w listach. (Auto)portret wieloraki, red. Tomasz Korpysz, Wojciech Kudyba, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury 2018, s. 311–331.

Nowak Maciej, Sztuka pisania listów w sytuacji totalitarnej, w: Herbert w listach. (Auto)portret wieloraki, red. Tomasz Korpysz, Wojciech Kudyba, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury 2018, s. 19–34.

Wirsing Sibylle, Aufstand gegen das Theater. Martin Walser in Höllerers „Dramatischer Werkstatt”, w: „Der Tagesspiegel”, 28 stycznia 1968 r.

Anna Wołkowicz, „«Pole sein daß heißt Charakter haben» (Bismarck?)”. Autokreacje Herberta w jego listach do Siegfrieda Unselda (pierwsze przyczynki do komentarza)”, w: Orzeł biało-oranżowy/ An Eagle White and Orange. Festschrift for Arent van Nieukerken, red. René Genis, Kris van Heuckelom, Eric Metz („Pegasus Oost-Europeese Studies”, tom 39), Amsterdam: Uitgeverij Pegasus 2024, s. 461–474.

Zajas Paweł, Barbarzyńca w ogrodzie Suhrkampa. Zbigniew Herbert i jego niemiecki wydawca, w: „Teksty Drugie. Dwumiesięcznik Instytutu Badań Literackich” 2015, nr 5, s. 386–410.

Źródła internetowe

Anders Ulrike, Bürger Jan, Siegfried Unseld hat nicht geschwiegen, w: „Frankfurter Allgemeine Zeitung”, 16 kwietnia 2025 r., https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/siegfried-unseld-hat--nicht-geschwiegen-110423761.html.

Cammann Alexander, Unselds Geheimnis, w: „Die Zeit”, 9 kwietnia 2025, zeit.de.

Fichte Johann Gottlieb, Reden an die deutsche Nation. Leipzig: Philipp Reclam, czerwiec 1878, https://www.projekt-gutenberg.org/fichte/dnation/dnati12.html.

Gruber Thomas, Mitglied 9 194 036, w: „Die Zeit”, 9 kwietnia 2025, zeit.de.

Gruber Thomas, Nolze Armin, Wie Siegfried Unseld seine NSDAP-Vergangenheit unterschlug, w: „Die Zeit”, 16 kwietnia 2025 r., https://www.zeit.de/kultur/literatur/2025-04/siegfried-unseld--nsdap-entnazifizierung-spruchkammerverfahren.

Pleskot Patryk, Nierealna Realpolitik. Republika Bońska wobec stanu wojennego i normalizacji w Polsce 1981–1986, w: „Wolność i Solidarność” 2013, nr 5, s. 109–122, ejournals.eu.

Reiß Sven, Päderastie in der deutschen Jugendbewegung. Eine kulturwissenschaftliche Annäherung, w: „Zeitschrift für Pädagogik” 2016, nr 5, s. 670–683: https://content-select.com/de/portal/media/view/57d2dcd4-3de8-4cc5-982e-4321b0dd2d03.

Siegfried Unseld Chronik: https://www.siegfried-unseld-chronik.de/. Suhrkamp, Peter (eigentlich Johann Heinrich), w: Deutsche Biographie, https://www.deutsche-biographie.de/gnd118619977. html#ndbcontent. https://www.suhrkamp.de/nachricht/die-debatte-zur-mitgliedschaft-siegfried--unselds-in-der-nsdap-b-4766.

https://www.zeit.de/kultur/literatur/2025-04/siegfried-unseld-nsdap-entnazifizierung-spruchkam-merverfahren. We wszystkich wypadkach ostatni dostęp miał miejsce 2 maja 2026.