Humanities Review
en

Wokół "Cnotliwych" Elizy Orzeszkowej. Klucze doczytań i pola kontekstowe

2024, 68, No. 4

University of Warsaw, Faculty of Polish Studies

University of Warsaw, Faculty of Polish Studies


Publication date

28.02.2025

Publishing model

open access

License type


Field

arts and humanities

Discipline

philosophy, history, archeology, linguistics, literary studies, culture and religion studies, arts studies, polish studies

Language of publication

Polish

Downloads

PDF 379 KB

Article

Number of views:57

Number of downloads:23

Crossref citations:0

Altmetric score:0


Abstract

The aim of the article is to present possible readings of Eliza Orzeszkowa’s novel 'Cnotliwi' ['The Virtuous'] and to indicate potential meanings hidden in this early work of the novelist. The author tries to demonstrate how the young Orzeszkowa was testing various possibilities of constructing “the world of literacy”, how she used references, how she incorporated them in her text and how her characters dialogue with them. Orzeszkowa enters here in a discussion on cultural patterns, the role of religion and the Church, the meaning of virtue, but also dialogues with various traditional codes.

Keywords:

Bibliography

Borkowska Grażyna, Czytanie mapy: Litwa na przełomie lat 50. i 60. XIX stulecia, w: Literatura i kultura lat 60. XIX wieku między polityką a prywatnością. Dyslokacje, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2019, s. 15-31.

https://doi.org/10.31338/uw.9788323539353.pp.15-31

Borkowska Grażyna, Pozytywiści i inni, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1996.

Chmielowski Piotr, Powieści pani Elizy Orzeszko, w: idem, Pisma krytycznoliterackie, t. 1, oprac. Henryk Markiewicz, Warszawa: PIW 1969, s. 345-350 (prwdr. Przegląd piśmiennictwa polskiego. 1. Powieści pani Elizy Orzeszko, "Przegląd Tygodniowy" 1870, nr 1).

Czarnota Adam, John Stuart Mill. Studium z dziejów liberalizmu politycznego, Toruń-Warszawa-Poznań: Wydawnictwo Naukowe PWN 1986.

Dla nauki i rozrywki, "Wędrowiec" 1882, nr 27, s. 15; nr 28, s. 32 (podania chińskie).

Fita Stanisław, Eliza Orzeszkowa w poszukiwaniu religii, w: Problematyka religijna w literaturze pozytywizmu i Młodej Polski. Świadectwa poszukiwań, red. Stanisław Fita, Lublin: Wydawnictwo KUL 1993, s. 65-97.

Gloger Maciej, Thomas Carlyle i tajemnica idealizmu Orzeszkowej, w: Sekrety Orzeszkowej, red. Grażyna Borkowska, Magdalena Rudkowska, Iwona Wiśniewska, Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN 2012, s. 115-123.

Klimowicz Ewa, Utylitaryzm w etyce. Współczesne kontrowersje wokół etyki Johna Stuarta Milla, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1974.

Konduktor chiński, "Wędrowiec" 1863, nr 8, s. 128.

Kowalczuk Urszula, Osiński Dawid Maria, Stoicyzm i jego konteksty w piśmiennictwie drugiej połowy XIX i początku XX wieku, w: Humanitas. Projekty antropologii humanistycznej, cz. 2 - Inspiracje filozoficzne projektów antropologicznych, red. Alina Nowicka-Jeżowa, Warszawa: Wydawnictwo Neriton 2010, s. 315-341.

Kreft Magdalena, "Szaty i szmaty". Etyczny i psychospołeczny wymiar stroju i komfortu w twórczości Elizy Orzeszkowej, w: Etyka i literatura. Pisarze polscy lat 1863-1918 w poszukiwaniu wzorów życia i sztuki, red. Ewa Ihnatowicz, Ewa Paczoska, Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW 2006, s. 304-315.

Kremer Józef, Fantazja ludów wschodnich. Chiny, w: idem, Listy z Krakowa, t. 1, Warszawa: S. Lewental 1877, s. 269, 276-277.

Kropka [Piotr Chmielowski], Powieść w 1869 roku, "Biblioteka Warszawska" 1870, t. 2, s. 470.

Kubicka Joanna, Na przełomie. Pozytywiści warszawscy i pomoc własna, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2016.

https://doi.org/10.31338/uw.9788323524908

Małecka Anna, Filozofia szaty. O symbolizmie Thomasa Carlyle'a, Kraków: Wydawnictwo Miniatura 1996.

Mazan Bogdan, Z obrazów Chin i Chińczyków w piśmiennictwie polskim drugiej połowy XIX wieku. "Chińskie cienie" w "Lalce" Bolesława Prusa, w: Pozytywizm i negatywizm. My i wy po stu latach, red. Bogdan Mazan, współpr. Słowinia Tynecka-Makowska, Łódź: Wydawnictwo Biblioteka Mateusz Poradecki 2005, s. 317-404.

Mazur Aneta, Transcendencja realistów. Motywy metafizyczne w polskiej i niemieckiej prozie II połowy XIX wieku, Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego 2001.

Mikołejko Anna, Tradycja i nowe drogi wiary. Obrazy religijności polskiej w latach 1918-1939, Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW 2001.

Niwiński Andrzej, Godzinki o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny. Refleksje historyka-pielgrzyma, Warszawa: Pro-Egipt 2011.

Obsulewicz-Niewińska Beata Katarzyna, "Nieobałamucona" wrażliwość. Pisarze okresu pozytywizmu o filantropii i miłosierdziu, Lublin: Wydawnictwo KUL 2008.

Orzeszkowa Eliza, Cnotliwi, Warszawa: Gebethner i Wolff 1871.

Orzeszkowa Eliza, Cnotliwi. Powieść, seria "Tanie zbiorowe wydanie powieści", t. 13, Warszawa: Samuel Lewental 1885.

Orzeszkowa Eliza, Cnoty proste, w: eadem, Publicystyka społeczna, wyb. i wstęp Grażyna Borkowska, oprac. edyt. Iwona Wiśniewska, t. 2: Myślenie obywatelskie. Żydzi. Kwestia kobieca, Warszawa: PIW 2020, s. 139-154.

Osiński Dawid Maria, "Per aspera ad astra". Pozytywistów spotkania z astronomią, w: Światy (nie)równoległe. Literatura wobec astronomii, red. nauk. Grzegorz Raubo, Jarosław Włodarczyk, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2022, s. 201-269.

Osiński Dawid Maria, Ukryte ślady dystansu, ironii i rozpadu, wstęp do: Eliza Orzeszkowa, Dzieła zebrane. Powieści, t. V: Cnotliwi, oprac., wstęp, nota edytorska i komentarze Dawid Maria Osiński, red. nauk. tomu Andrzej Piotr Lesiakowski, Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN 2024, s. 37-73.

Siemieński Lucjan, Literatura chińska, w: idem, Przegląd literatury powszechnej, Kraków: nakładem autora 1855, s. 70.

Skorupa Ewa, Zagadki dotyku i spojrzenia w "Cnotliwych" Elizy Orzeszkowej, "Tematy i Konteksty" 2018, nr 8(13), s. 436-454.

https://doi.org/10.15584/tik.2018.30

Sobieraj Tomasz, Fabuły i "światopogląd". Studia z historii polskiej powieści XIX-wiecznej, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2004.

Ziemba J. S. [Józef Stefan], Etnografia i ludoznawstwo. Stanowisko kobiety w Chinach, "Wędrowiec" 1895, nr 36, s. 718.

Żegluga, "Wędrowiec" 1863, nr 18, s. 266.

Similar publications