Rezerwat ruin Warszawy. Ekologiczne i geologiczne dziedzictwo drugiej wojny światowej

Bangstad Torgeir Rinke, Pétursdóttir Þóra, Introduction: An Ecological Approach to Heritage, w: Heritage Ecologies, red. Torgeir Rinke Bangstad, Þóra Pétursdóttir, London–New York: Routledge 2021, s. 3–27.

Bennett Jane, Vibrant Matter: A Political Ecology of Things, Durham–London: Duke University Press 2009.

Bierut Bolesław, Sześcioletni plan odbudowy Warszawy, Warszawa: Książka i Wiedza 1950.

Borowski Mateusz, Sugiera Małgorzata, Archeologie przyszłości, w: Performanse pamięci w literaturach i sztukach, red. Mateusz Borowski et al., Kraków: Wydawnictwo Księgarnia Akademicka 2020, s. 335–356.

Brzostek Błażej, Za progiem: codzienność w przestrzeni publicznej Warszawy lat 1955–1970, Warszawa: Wydawnictwo Trio 2007.

Chutnik Sylwia, Miasto zgruzowstałe. Codzienność Warszawy w latach 1954–1955, Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum 2020.

Clément Gilles, Manifest trzeciego krajobrazu, przeł. Marta Turnau, „Autoportret” 2019, nr 3, https://www.autoportret.pl/artykuly/manifest-trzeciego-krajobrazu/ [dostęp 1.07.2025].

Czwarta przyroda w parku na Czerniakowie, Zarząd Zieleni m.st. Warszawy, 17.11.2022, https://zzw.waw.pl/2022/11/17/czwarta-przyroda-w-parku-na-czerniakowie/ [dostęp 22.05.2025].

DeSilvey Caitlin, Ruderalne dziedzictwo, przeł. Adam Ostolski, w: Krytyczne studia nad dziedzictwem. Pojęcia, metody, teorie i perspektywy, red. Monika Stobiecka, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2023, s. 209–223.

Elżanowski Jerzy, Ruins, Rubble and Human Remains: Negotiating Culture and Violence in Post-Catastrophic Warsaw, „Public Art Dialogue” 2012, t. 2, nr 2, s. 114–146.

Expecto! O cyklu „Ekspektatywa” [opis z okładki], w: Ekspektatywa 5. Góry dla Warszawy!, red. Jan Dziaczkowski, Grzegorz Piątek, Marek Pieniążek, Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana 2009.

Gandy Matthew, Laboratories of the Future, w: idem, Natura Urbana: Ecological Constellations in Urban Space, Cambridge–Massachusetts: The MIT Press 2022, epub.

Gandy Matthew, Unintentional landscapes, „Landscape Research” 2016, t. 41, nr 4, s. 433–440.

Gąsiorowski Eugeniusz, Ruina jako miejsce pamięci i pomnik, „Ochrona Zabytków” 1987, nr 40/3, s. 163–175.

Głowacka Irmina et al., Monografia przyrodnicza gminy Warszawa-Centrum, Warszawa: „Dino” 1999.

Góry dla Warszawy/ Mountains for Warsaw, 2009–2011, jandziaczkowski.com, https://www.dziaczkowski.com/index.php?/collage/gory-dla-warszawy/ [dostęp 16.10.2025].

Gruz (Gruz nad Warszawą), 2017, Kolekcje Muzeum Warszawy, https://kolekcje.muzeumwarszawy.pl/pl/obiekty/19997/ [dostęp 16.10.2025].

Harrison Rodney, Przekroczyć podział na dziedzictwo „naturalne” i „kulturalne”: ku ontologicznej polityce dziedzictwa w epoce antropocenu, przeł. Ewa Klekot, w: Krytyczne studia nad dziedzictwem. Pojęcia, metody, teorie i perspektywy, red. Monika Stobiecka, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2023, s. 149–173.

Janecki Janusz, Wysocki Czesław, Funkcjonowanie zieleni na obszarach zurbanizowanych, w: Środowisko przyrodnicze Warszawy, red. Zdzisław Biernacki, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1990, s. 488–494.

Kobendza Roman, Roślinność ruderalna na gruzach miast polskich, „Sprawozdania z posiedzeń Wydziału IV Nauk Biologicznych Towarzystwa Naukowego Warszawskiego” 1949, rok XLII, Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie 1952, s. 49–60.

Kołodziejczyk Leszek Piotr, Żałosne memento Stolicy. Rezerwat Powstańczej Warszawy, „Gazeta Ludowa” 1947, nr 29.

„Kopiec Wolności” – [referat opracowany przez inżyniera arch. Stanisława Gruszczyńskiego], Akta Miasta Warszawy, sygn. 389, Archiwum Państwowe w Warszawie.

Koźniewski Kazimierz, Warszawa w gruzach, „Odrodzenie” 1945, nr 49.

Krajowy Instytut Polityki Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Atlas ekofizjograficzny Miasta Stołecznego Warszawy, Warszawa 2018, https://architektura.um.warszawa.pl/-/atlas-ekofizjograficzny-warszawy [dostęp 22.05.2025].

Napiórkowski Marcin, Powstanie umarłych. Historia pamięci 1944–2014, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2016.

Olsen Bjørnar, Pétursdóttir Þóra, Unruly Heritage: Tracing Legacies in the Anthropocene, „Arkaeologisk Forum” 2016, nr 35, s. 38–45.

Olszewski Eugeniusz, Konkurs na zużytkowanie gruzu, „Skarpa Warszawska” 1945, nr 2.

Park Akcji „Burza”, Zarząd Zieleni m.st. Warszawy, https://zzw.waw.pl/nasze-tereny/parki/park-akcji-burza/ [dostęp 11.07.2025].

Piątek Grzegorz, Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944–1949, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B. 2021.

Pieniążek Marek, Góry dla Warszawy? Czyli o potrzebie refleksji nad kształtem miasta, w: Ekspektatywa 5. Góry dla Warszawy!, red. Jan Dziaczkowski, Grzegorz Piątek, Marek Pieniążek, Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana 2009, s. 15–19.

Pietrasik Agata, Budowniczowie ruin: reprezentacje zburzonej Warszawy w rysunku i wystawach lat 40., „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2015, nr 11, s. 1–27.

Program ochrony środowiska dla Miasta Stołecznego Warszawy na lata 2009–2012 z uwzględnieniem perspektywy do 2016 r., Warszawa 2009, https://bip.warszawa.pl/documents/52289/392253/pobierz.pdf/d3c861cd-591c-04fa-3ef2-9599b0f5616a [dostęp 22.05.2025].

Przyroda Kopca Powstania Warszawskiego i Parku Akcji „Burza” w Warszawie. Wyniki inwentaryzacji BioBlitz i wskazówki dla rewitalizacji, red. Jerzy Romanowski, Warszawa: Zarząd Zieleni Miejskiej w Warszawie 2018.

Reychman Jan, wypowiedź w cyklu Poczta warszawska, „Stolica: Warszawski Tygodnik Ilustrowany” 1966, nr 5.

Rezerwat zniszczenia, „Rzeczpospolita i Dziennik Gospodarczy” 1947, nr 330.

Sendyka Roma, Pryzma – zrozumieć nie-miejsca pamięci (non-lieux de memoire), „Teksty Drugie” 2013, nr 1–2, s. 323–344.

Skalimowski Andrzej, Kopiec Wolności w Warszawie, „Kronika Warszawy” 2011, nr 2 (146), s. 85–91.

Spór o odbudowę, red. Tomasz Fudala, Warszawa: Muzeum Sztuki Nowoczesnej 2015.

Stoler Ann Laura, „Rozkład pozostaje”. Od ruin do rujnacji, przeł. Agnieszka Rejniak-Majewska, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 4, s. 1–28.

Trybuś Jarosław, Warszawa niezaistniała. Niezrealizowane projekty urbanistyczne i architektoniczne Warszawy dwudziestolecia międzywojennego, Warszawa: Muzeum Powstania Warszawskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Fundacja Bęc Zmiana 2012.

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. 2004 nr 92 poz. 880).

von der Lippe Moritz, Vegetation as testimony: botanical traces of the urban past, w: The Botanical City, red. Matthew Gandy, Sandra Jasper, Berlin: Jovis 2020, s. 46–53.

Wędrówka po sztucznych górach. Przegląd projektów górskich, w: Ekspektatywa 5. Góry dla Warszawy!, red. Jan Dziaczkowski, Grzegorz Piątek, Marek Pieniążek, Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana 2009, s. 109–131.

Witold Cęckiewicz, T. 1, Rozmowy o życiu i architekturze: projekty, red. Marta Karpińska, Dorota Leśniak-Rychlak, Michał Wiśniewski, Kraków: Instytut Architektury 2015.

Witold Cęckiewicz: twórczość, red. Jacek Gyurkovich, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej 2016.

Wywiad z Eugeniuszem Ajewskim, rozm. Adam Gałkowski, „Kronika Warszawy” 2006, nr 3 (130), s. 9–20.

X.Y., Kopiec z gruzów warszawskich wysokości wieży Eiffla, „Gazeta Ludowa” 1946, nr 152.

Zalasiewicz Jan, Głęboki metabolizm, rozm. Centrala: Małgorzata Kuciewicz, Simone De Iacobis, Anna Ptak, w: Amplifikacja natury. Wyobraźnia planetarna architektury w epoce antropocenu, red. Anna Ptak, Warszawa: Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki 2018, s. 65–76.

Zgruzowstanie. Przeszłość i przyszłość ruin w architekturze, red. Adam Przywara, Warszawa: Muzeum Warszawy 2023.