Oryginalny artykuł naukowy
Przegląd Humanistyczny

Sterownia młodych umysłów. Jadwigi Papi wyprawy w światy nauki i modele rozumienia wiedzy

2024, 68, Numer 4

Dawid Maria Osiński

orcid.org/0000-0002-9468-1569

DOI

10.31338/2657-599X.ph.2024-4.1

Data publikacji

28.02.2025

Model publikowania

hybrydowy

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

obszar nauk humanistycznych

Dyscyplina

językoznawstwo, literaturoznawstwo, archeologia, filozofia, historia, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce, polonistyka

Klasyfikacja

-

Język publikacji

Polski

Pliki do pobrania

PDF 501 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:97

Liczba pobrań:6

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Zobacz mapę pobrań

Abstrakt

This introductory article presents a reflection on Jadwiga Papi’s varied literary legacy and the strategies of influencing a non-adult reader in her broadly scoped (and coherent) patriotic programme of educating and upbringing. The author examines various journalistic and literary texts by this writer-institution, in order to diagnose the methods and manners of the literary transformation of scientific material (from history, literature and natural sciences) and to ask with what kind of excursions into the worlds of science and what models of understanding knowledge did Papi acquaint non-adult readers in the second half of the 19th century and the beginning of the 20th century in the press journals and periodicals for which she wrote. In the course of presenting the fields of professional and creative activity of the author of 'Nauczycielka' ['The Teacher'], it is demonstrated that many of her ideas (and specific literary forms) as well as certain descriptions of the functioning of children and adolescents in the world, are still relevant today. The author poses also the question of interpretative keys for this prose dedicated to young readers. The reflection on Papi’s works published in the press and on the strategies of building her own position as a steadfast teacher and director of all-girls boarding school also gives reason to ask how to read Papi, whether it is possible at all to read her today and whether contemporary school could read her.

Słowa kluczowe:

Bibliografia

Ankersmit Frank, Narracja, reprezentacja, doświadczenie. Studia z teorii historiografii, przeł. Ewa Domańska, Kraków: Universitas 2004.

Bojarska Anna, Ekstremista Żeromski, "Tygodnik Powszechny" 1986, nr 2, s. 1, 7.

Czabanowska-Wróbel Anna, [Ta dziwna] instytucja zwana literaturą dla dzieci. Historia literatury dla dzieci w perspektywie kulturowej, "Teksty Drugie" 2013, nr 5, s. 13-24.

Derrida Jacques, Ta dziwna instytucja zwana literaturą, rozmawia Derek Attridge, przeł. Michał Paweł Markowski, "Literatura na Świecie" 1998, nr 11/12, s. 176-225.

Domańska Ewa, Mikrohistorie: spotkania w międzyświatach, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 1999.

Falkowska Joanna, Nauczyciele edukacji narodowej - program twórców "Mojego Pisemka" (1902-1936), w: Nauczyciele: zasłużeni - niedocenieni - zapamiętani, red. Władysława Szulakiewicz, Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK 2018, s. 239-255.

Grabowski Stanisław, Na przyszły pożytek. Z dziejów polskiej prasy dla dzieci 1824-1939, Pułtusk: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Handlowej 2001.

J. Gałęzowska [J. Papi], W warszawskiej szkole, Lwów: nakładem redakcji "Małego Światka" 1905, s. 9.

Jadwiga [J. Papi], Powrót ze wsi, "Wieczory Rodzinne" 1886, nr 42, s. 334-335.

Kalemba-Kasprzak Elżbieta, Prometeusz z przepiórką. Dramaty Stefana Żeromskiego: od Czarowica do Przełęckiego, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2000.

Karoli Władysław, Śp. Teresie-Jadwidze (Jadwidze Papi), "Przyjaciel Dzieci" 1906, nr 26, s. 402.

Kęsicka Aleksandra, Program wychowawczy i edukacyjny w twórczości Jadwigi Papi dla dzieci i młodzieży, praca magisterska napisana na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem Grażyny Szelągowskiej, Warszawa, 20.06.2024 (komputeropis).

Konarski Stanisław, Papi Jadwiga, pseud. i krypt. Teresa Jadwiga, Teresa Jadwiga Gałęzowska, T. J., w: Polski słownik biograficzny, t. 25, red. Zygmunt Abrahamowicz, Emanuel Rostworowski, Wrocław et al.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1980, s. 168-169.

Krakowiak Małgorzata, O młodzież polską… działalność redakcyjna i publicystyczna Stefanii Sempołowskiej w czasopiśmie "Z Bliska i z Daleka" (1913 -1914), "Przegląd Pedagogiczny" 2019, nr 1, s. 218-230.

Kubicka Joanna, Na przełomie. Pozytywiści warszawscy i pomoc własna, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2016. https://doi.org/10.31338/uw.9788323524908

Kuliczkowska Krystyna, Literatura dla dzieci i młodzieży w latach 1864-1914. Zarys rozwoju. Materiały, Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1959.

Kuźmiński Bolesław, Pierwsza żeńska…: Szkoła im. Królowej Jadwigi w Warszawie, Warszawa: PIW 1982.

Leszczyński Grzegorz, Kulturowy obraz dziecka i dzieciństwa. Wybrane problemy, Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego 2006.

Magnone Lena, Sikorki i siłaczki. Transmisja ideałów pokolenia Szkoły Głównej do kręgów kobiecych, w: Szkoła Główna. Kręgi wpływów 2, red. nauk. Urszula Kowalczuk, Łukasz Książyk, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2019, s. 173-201. https://doi.org/10.31338/uw.9788323539537.pp.173-202

Mencwel Andrzej, Etos lewicy. Esej o narodzinach kulturalizmu polskiego, Warszawa: PIW 1990.

Miłosz Czesław, Rok myśliwego, Kraków: Znak 1991.

Niklewska Jolanta, Prywatne szkoły średnie w Warszawie 1905-1915, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1987.

Nosek Anna, "Co dać dziecku na gwiazdkę?". Studia nad kulturą czytelniczą i krytyką literatury dla młodych odbiorców w XIX wieku, Kraków: Universitas 2021.

Okulicz-Kozaryn Małgorzata, Naukowość utajona? Konsekwencje scjentyzmu w literaturze Młodej Polski, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2013.

Osiński Dawid Maria, "Per aspera ad astra". Pozytywistów spotkania z astronomią, w: Światy (nie)równoległe. Literatura wobec astronomii, red. nauk. Grzegorz Raubo, Jarosław Włodarczyk, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2022, s. 201-269.

Osiński Dawid Maria, Poezja polskiego pozytywizmu o naukach przyrodniczych, w: Między przyrodoznawstwem a humanistyką. Przestrzenie kultury polskiego pozytywizmu, red. Maciej Gloger, Tomasz Sobieraj, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper 2016, s. 39-90.

Osiński Dawid Maria, Śpiewny alfabet polskości Jana Sawy, w: idem, Pozytywistów dziedzictwo Oświecenia. Kierunki i formy recepcji, Lublin: Episteme 2018, s. 794-814.

Papuzińska Joanna, Wychowawcza rola prasy dziecięcej, Warszawa: PWN 1972.

Satkowska Zofia, "Wieczory Rodzinne" - w stronę dorosłości. Prasa jako przestrzeń autonomii dziecka i narzędzie kształtowania wspólnoty społecznej - o nadawczo-odbiorczych strategiach komunikacji; praca magisterska napisana pod kierunkiem Dawida Marii Osińskiego; obrona na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego: 19 lipca 2022.

Satkowska Zofia, List: gatunek literacki - strategia komunikacji - tryb lektury. O epistolografii w "Atlancie…" Zofii Urbanowskiej, "Tekstualia" 2022, nr 2 (69), s. 177-196. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.9736

Skotnicka Gertruda, Pozytywistyczne powieści z dziejów narodu dla dzieci i młodzieży, Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1974.

Skotnicka Gertruda, Tradycje narodowo-kulturowe w polskiej powieści historycznej dla dzieci i młodzieży, w: Tradycje narodowo-kulturowe w literaturze dla dzieci i młodzieży: materiały z sesji, Jachranka 30 XI-2 XII 1994 r., red. Gertruda Skotnicka, Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich 1996, s. 41-50.

St. G. [Stanisław Gębarski], Śp. Jadwiga Papi, "Przyjaciel Dzieci" 1906, nr 26, s. 401; nr 28, s. 436.

Szkoła Jadwigi Sikorskiej w Warszawie. Wydano w celu uczczenia 50-lecia pracy jej przełożonej, Warszawa: Wł. Łazarski 1927.

Szleszyński Bartłomiej, Kto napisał "Pomoc własną" Samuela Smilesa?, w: Etyka i literatura. Pisarze polscy lat 1863-1918 w poszukiwaniu wzorców życia i sztuki, red. Ewa Ihnatowicz, Ewa Paczoska, Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego 2006, s. 453-460.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Alina, "Przyjaciel Dzieci" 1873, nr 27, s. 314-316; nr 28, s. 327-330.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Bazylea, "Wieczory Rodzinne" 1890, nr 43, s. 342.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Czyny nauczające, "Przyjaciel Dzieci" 1872, nr 49, s. 587; nr 50, s. 597; nr 51, s. 610; 1873, nr 7, s. 80.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Dwuzłotówki, "Przyjaciel Dzieci" 1873, nr 5, s. 49-50.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Jak się niegdyś dziatwa polska uczyła, "Wieczory Rodzinne" 1906, nr 27, s. 430-431; nr 28, s. 447-448; nr 29, s. 462-463; nr 30, s. 478-479.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Królowa Ryksa. Obrazek z dawnych czasów, "Wieczory Rodzinne" 1890, nr 10, s. 75-77.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Książę Józef Poniatowski, "Przyjaciel Dzieci" 1906, nr 1, s. 13-14; nr 2, s. 29-30.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Nauczycielka, "Wieczory Rodzinne" 1890, nr 32, s. 250-251, nr 33, s. 261-262.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Obrona Częstochowy, "Wieczory Rodzinne" 1886, dodatek do nru 15, s. 59.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Port Kanton w Chinach, "Przyjaciel Dzieci" 1872, nr 51, s. 612.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Uroczystości Słowian, "Przyjaciel Dzieci" 1906, nr 4, s. 62-63; nr 8, s. 128; nr 11, s. 175; nr 22, s. 352.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Wytrwałość i odwaga, "Przyjaciel Dzieci" 1873, nr 14, s. 158-159.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Z podań o Kijowie, "Wieczory Rodzinne" 1890, nr 37, s. 290.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Ze świata rzeczywistości i ze świata fantazji. Pięć powiastek dla czytelników od 10 do 14 lat, ozdobione 5 rycinami, rysunku Ksawerego Pillatiego, Warszawa: M. Orgelbrand 1880.

Teresa Jadwiga [J. Papi], Zmarnowane bohaterstwo, "Wieczory Rodzinne" 1890, nr 18, s. 140-141.

Topolski Jerzy, Teoretyczne problemy wiedzy historycznej. Antologia tekstów, red. Ewa Domańska, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje 2016.

Urbanowska Zofia, Atlanta, czyli przygody młodego chłopca na wyspie tajemniczej, opowiedziane w listach, wyczytała przez drobnowidz i przepisała Zofia Urbanowska, z licznymi drzeworytami w tekście i siedmioma ilustracjami Juliana Maszyńskiego, Kijów-Kraków: Księgarnia i skład nut H. Lechelina, Księgarnia Gebethnera i Spółki 1893.

Wawrzykowska-Wierciochowa Dioniza, Z dziejów tajnych pensji żeńskich w Królestwie Polskim, "Rozprawy z Dziejów Oświaty" 1967, nr 10, s. 108-160.

White Hyden, Poetyka pisarstwa historycznego, red. Ewa Domańska, Marek Wilczyński, przeł. Ewa Domańska, Mirosław Loba, Arkadiusz Marciniak, Marek Wilczyński, Kraków: Universitas 2000.

Woźniakowski Krzysztof, "Okres jednak przejściowy jeszcze": Warszawski "Przyjaciel Dzieci" podczas redakcji Władysława Ludwika Anczyca (lipiec 1865-marzec 1867), w: Poetyka losu i historii: profesorowi Tadeuszowi Budrewiczowi w sześćdziesiątą rocznicę urodzin, red. Krzysztof Gajda, Renata Stachura-Lupa, Katarzyna Wądolny-Tatar, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego 2017, s. 405-424.

Woźniakowski Krzysztof, Pierwsze lata warszawskiego "Przyjaciela Dzieci": w kręgu Fryderyka Henryka Lewestama i współpracowników (kwiecień 1861-czerwiec 1865), "Annales Universitatis Pedagogicae Cracoviensis. Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia" 2015, t. 13, s. 75-109.

Woźniakowski Krzysztof, Poligraf redaktorem: warszawski "Przyjaciel Dzieci" czasu redakcji Emila Skiwskiego (wrzesień 1890-czerwiec 1892), "Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia" 2016, t. 14, s. 236-253. https://doi.org/10.24917/20811861.14.16

Woźniakowski Krzysztof, Warszawski "Przyjaciel Dzieci" w epoce rozkwitu: redakcja Jana Kantego Gregorowicza (kwiecień 1867-wrzesień 1890), cz. 1: Charakterystyka ogólna: teksty literackie, "Rocznik Historii Prasy Polskiej" 2016, t. XIX, z. 1(41), s. 43-70.

Woźniakowski Krzysztof, Warszawski "Przyjaciel Dzieci" w epoce rozkwitu: redakcja Jana Kantego Gregorowicza (kwiecień 1867-wrzesień 1890), cz. 2: W kręgu popularyzacji wiedzy. Oceny i podsumowanie kadencji, "Rocznik Historii Prasy Polskiej" 2016, t. XIX, z. 2(42), s. 45-63.

Ze wspomnień Stefanii Sempołowskiej opowiedzianych w 1938/1939 r., z. I (podaję za: Wawrzykowska-Wierciochowa Dioniza, Z dziejów tajnych pensji żeńskich w Królestwie Polskim, "Rozprawy z Dziejów Oświaty" 1967, nr 10, s. 121).

Żeromski Stefan, Pisma polityczne, wybór, oprac., wstęp i posłowie Anna Bojarska, seria "Czasy i Ludzie", t. 4, London: Polonia Book Fund 1988.

Życie i działalność St. Sempołowskiej, red. Zofia Dębicka, Natalia Gąsiorowska, Warszawa: PIW 1960.

Podobne publikacje