Humanities Review

The Regressions of Old Age: A Vision of Late Life in Two Stories by Bolesław Prus

2025, 69, No. 4

Cezary Zalewski

0000-0001-6341-8592

Jagiellonian University in Cracow (Cracow, Poland)

DOI

10.31338/2657-599X.ph.2025-4.12

Publication date

28.06.2026

Publishing model

open access

License type

CC BY 4.0 Int.

Field

Humanities

Discipline

archeology, philosophy, linguistics, history, culture and religion studies, arts studies, literary studies

Language of publication

Polish

Downloads

PDF 443 KB

Article

Number of views:103

Number of downloads:67

Crossref citations:0

Altmetric score:0

Abstract

The article is an interpretation of two short stories by Bolesław Prus: 'Podwójny człowiek' and 'Pan Wesołowski i jego kij'. Both texts are read from the perspective of an experiment involving personality changes in older people. The analysis covers the motives behind such behavior, its interpersonal mechanisms, and its final effects. The conclusion emphasizes the connection between criticism of this type of behavior and the struggle between ideological factions in the second half of the 19th century.

Bibliography

Bolesław Prus. 1847–1912. Kalendarz życia i twórczości, oprac. KrystynaTokarzówna, Stanisław Fita, red. Zygmunt Szweykowski, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1969.

Fita Stanisław, „Pozytywista ewangeliczny”. Studia o Bolesławie Prusie, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 2008.

Ilmurzyńska Halina, Stepnowska Anna, Księgozbiór Bolesława Prusa, Warszawa: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich 1965.

Janion Maria, Gorączka romantyczna, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1975.

Mazan Bogdan, Motyw przedwczesnej starości w literaturze polskiej drugiej połowy XIX wieku, w: Dojrzewanie do pełni życia. Starość w literaturze polskiej i obcej, red. Stefan Kruka, Elżbieta Flis-Czerniak, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2006.

Martuszewska Anna, „Stary i poczciwy” Bolesław Prus, w: Dojrzewanie do pełni życia. Starość w literaturze polskiej i obcej, red. Stefan Kruk, Elżbieta Flis-Czerniak, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2006.

Obrusznik-Partyka Maria, Problem starości w utworach literackich i Kronikach Bolesława Prusa, w: Bolesław Prus: pisarz, publicysta, myśliciel, red. Maria Woźniakiewicz-Dziadosz, Stanisław Fita, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2003.

Ochorowicz Julian, O twórczości poetyckiej, Lwów: K. Wild 1877.

Ochorowicz Julian, O zjawiskach zdwojenia w życiu duchowym człowieka, Lwów: Polskie Towarzystwo Przyrodników im. M. Kopernika 1877.

Osiński Dawid Maria, Starość pozytywistów i/a starość pozytywizmu, w: Ludzie starzy i starość na ziemiach polskich od XVIII do XXI wieku (na tle porównawczym), T. II: Aspekty społeczno-kulturowe, red. Agnieszka Janiak-Jasińska, Katarzyna Sierakowska, Andrzej Szwarc, Warszawa: Wydawnictwo DIG 2016.

Paczoska Ewa, Niemłodzi i starzy u Prusa, w: Bolesław Prus: pisarz, publicysta, myśliciel, red. Maria Woźniakiewicz-Dziadosz, Stanisław Fita, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2003.

Podraza-Kwiatkowska Maria, Somnambulicy — dekadenci — herosi. Studia i eseje o literaturze Młodej Polski, Kraków: Wydawnictwo Literackie 1985.

Prus Bolesław, Objawy mediumiczne. Kilka słów z powodu Eusapii Palladino. w: Publicystyka filozoficzno-społeczna i literacka. T. III–IV, oprac. Cezary Zalewski, Warszawa–Lublin: Wydawnictwo Episteme 2016.

Prus Bolesław, Podwójny człowiek, w: Pisma. T. VI, red. Zygmunt Szweykowski, Warszawa: Książka i Wiedza 1948.

Prus Bolesław, Powściągliwość krytyczna, w: Studia literackie, artystyczne i polemiki, T. XXIX, Warszawa: Książka i Wiedza 1950.

Prus Bolesław, Pan Wesołowski i jego kij, w: Pisma. T. III, red. Zygmunt Szweykowski, Warszawa: Książka i Wiedza 1948.

Prus Bolesław, Lalka. T. II, oprac. Józef Bachórz, Beata Utkowska, Warszawa–Lublin: Wydawnictwo Episteme 2017.

Prus Bolesław, Postępowcy i zachowawcy, „Kurier Warszawski” 1879, nr 14, s. 1–2.

Tardieu Emil, Znudzenie. Studium psychologiczne, przeł. Marian Massonius, Warszawa: Drukarnia Aleksandra Tadeusza Jezierskiego 1904.

Warzenica-Zalewska Ewa, Koncepcja psychiki człowieka w twórczości Bolesława Prusa, „Przegląd Humanistyczny” 1983, z. 9/10, s. 77–91.

Zalewski Cezary, Laboratorium powieści. Nauka i narracja w (arcy)dziełach pozytywizmu. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2023.