Humanities Review
en
Humanities Review

"Filozof i prostak" „z cesarskiego miasta Szang-hai”. Miejsce wczesnej humoreski w twórczości Bolesława Prusa

2024, 68, No. 2

Magdalena Romanowska

0000-0003-4044-1911

University of Warsaw

DOI

10.31338/2657-599X.ph.2024-2.4

Publication date

11.09.2024

Publishing model

open access

License type

CC BY 4.0 Int.

Field

arts and humanities

Discipline

philosophy, history, archeology, linguistics, literary studies, culture and religion studies, arts studies, polish studies

Language of publication

Polish

Downloads

PDF 346 KB

Article

Number of views:61

Number of downloads:32

Crossref citations:0

Altmetric score:0

Abstract

The article presents an analysis of Bolesław Prus’s satirical microstory "Filozof i prostak" ["Philosopher and Simpleton"] from the collection "To i owo, właściwie zaś: ani to, ani owo, czyli 48 powiastek dla pełnoletnich dzieci" ["This and That, or Rather, Neither One Nor the Other: 48 Tales for Children of Age"]. It discusses the manner in which China, as the setting of the story, is portrayed, in line with the nineteenth-century knowledge and awareness of the far-away country. The article addresses the question of the appropriateness of choosing China as a backdrop for events, given its geographical and cultural distance from the perspective of a Polish reader. In addition to embodying a significant concept in Prus’s entire body of work, namely humour understood as a precise and sophisticated literary tool, the work bears the characteristics of a parable. As shall be demonstrated, certain features that are present in this early work evolved and returned in a fuller form in Prus’s later works.

Keywords:

Bibliography

Bachórz Józef, „Prawda” Aleksandra Świętochowskiego o chińskim powstaniu bokserów, w: Chiny w oczach Polaków, red. Józef Włodarski, Kamil Zeidler, Marceli Burdelski, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2010, s. 349–358.

Bobrowska Barbara, Małe narracje Prusa, Gdańsk: Słowo/obraz terytoria 2004.

Bolesław Prus, 1947–1912. Kalendarz życia i twórczości, oprac. Krystyna Tokarzówna, Stanisław Fita, red. Zygmunt Szweykowski, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1969.

Budrewicz Tadeusz, Filozofia profesora Dębickiego sposobem analitycznym wyłożona, w: Prus i inni. Prace ofiarowane profesorowi Stanisławowi Ficie, red. Jakub A. Malik, Ewa Paczoska, Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 2003, s. 97–125.

Czajkowska Agnieszka, Filozof na prowincji w utworach pisarzy XIX wieku, „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 2016, nr 1, s. 121–143.

https://doi.org/10.18318/wiekxix.2016.7

Data Jan, O Chinach i Chińczykach w juwenaliach i kronikach Bolesława Prusa, w: Chiny w oczach Polaków, red. Józef Włodarski, Kamil Zeidler, Marceli Burdelski, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2010, s. 359–366.

Kulczycka-Saloni Janina, Z dziejów Dickensa w Polsce: „Emancypantki” a „Bleak House”, Łódź: Spółdzielnia Wydawnicza Polonista 1947.

Lubczyńska-Jeziorna Elżbieta, Gatunki literackie w twórczości Bolesława Prusa, Wrocław: Agencja Wydawnicza Alinea 2007.

Martuszewska Anna, Pozytywistyczne parabole, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 1997.

Mazan Bogdan, Figury myśli i (anty)wzory. Motywy chińskie w „Przeglądzie Tygodniowym” 1871–1876, w: Pozytywiści warszawscy: „Przegląd Tygodniowy” 1866–1876. Seria II: Świat, Europa, Polska, red. Anna Janicka, Białystok: Temida2 2020, s. 105–124.

Mazan Bogdan, Mandaryn polsko-chiński i ogólnokulturowy, w: Bez antypodów? Konfrontacje i zbliżenia kultur, red. Bogdan Mazan, Łódź: Fundacja Uniwersytetu Łódzkiego 2008, s. 331–388.

Mazan Bogdan, Z obrazów Chin i Chińczyków w piśmiennictwie polskim drugiej połowy XIX wieku. „Chińskie cienie” w „Lalce” Bolesława Prusa, w: Pozytywizm i negatywizm. My i wy po stu latach, red. idem, Łódź: Wydawnictwo Biblioteka Mateusz Poradecki 2005, s. 317–404.

Pieścikowski Edward, Prus i pieniądze, w: idem, Bolesław Prus – „humorysta w wielkim stylu”, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 2012, s. 9–17.

Prus Bolesław, Filozof i prostak, w: idem, Humoreski, nowele, opowiadania, t. 1, red. Tadeusz Żabski, oprac. Tadeusz Żabski, Elżbieta Lubczyńska-Jeziorna et al., Warszawa–Lublin: Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza; Wydawnictwo Episteme 2014, s. 194–195.

Prus Bolesław, Kroniki, t. 1–3, oprac. Iwona Węgrzyn, Warszawa–Lublin: Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza; Wydawnictwo Episteme 2017.

Prus Bolesław, Kroniki, t. 14, oprac. Zygmunt Szweykowski, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1966.

Prus Bolesław, Kroniki, t. 17, oprac. Zygmunt Szweykowski, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1967.

Prus Bolesław, Słówko o krytyce pozytywnej, w: idem, Publicystyka filozoficzno-społeczna i literacka, t. 3–4, oprac. Cezary Zalewski, Lublin–Warszawa, Wydawnictwo Episteme; Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza 2016, s. 129–170.

Prus Bolesław, Z roczników chińskich [inc. „Niedawnymi czasy”], w: idem, Humoreski, nowele, opowiadania, t. 1, red. Tadeusz Żabski, oprac. Tadeusz Żabski, Elżbieta Lubczyńska-Jeziorna et al., Warszawa–Lublin: Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza; Wydawnictwo Episteme 2014, s. 184.

Prus Bolesław, Z roczników chińskich [inc. „Onego czasu”], w: idem, Humoreski, nowele, opowiadania, t. 1, red. Tadeusz Żabski, oprac. Tadeusz Żabski, Elżbieta Lubczyńska-Jeziorna et al., Warszawa–Lublin: Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza; Wydawnictwo Episteme 2014, s. 189–190.

Prus. Z dziejów recepcji twórczości, oprac. Edward Pieścikowski, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1988.

Szweykowski Zygmunt, Twórczość Bolesława Prusa, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1972.

Traktat o czystości, „Mucha” 1876, nr 27, s. 2.

Trześniowski Dariusz, „Emancypantki”, czyli filozofia błazna, w: Bolesław Prus – pisarz nowoczesny, red. Jakub A. Malik, Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 2009, s. 71–86.

Similar publications