Humanities Review
en

„Największym pariasem rodu ludzkiego jest kobieta chrześcijanka” (?) Kościół i religia w dyskursie emancypacyjnym

2023, 67, No. 2

KEN Pedagogical University in Cracow


Publication date

11.10.2023

Publishing model

open access

License type


Field

arts and humanities

Discipline

philosophy, history, archeology, linguistics, literary studies, culture and religion studies, arts studies, polish studies

Language of publication

Polish

Downloads

PDF 324 KB

Article

Number of views:204

Number of downloads:56

Crossref citations:0

Altmetric score:0


Abstract

“The Greatest Pariah of the Human Race is the Christian Woman” (?) Church and Religion in the Emancipatory Discourse The topic signaled by the title is presented on the basis of several journalistic texts: the controversial book Thalitha kumi and articles by “fighting” women, including Cecylia Walewska, Kazimiera Bujwidowa, Iza Moszczeńska, Maria Turzyma, and Maria Czesława Przewóska. The fate of women over the centuries presented in them forms the “history of injustice,” which was blamed on, among other things, Christianity, which had distorted the teachings of Jesus. In the name of fighting forces hostile to progress, emancipatory journalism repeatedly attacked the institutional Church, seen as a bedrock of conservatism, backwardness, and dogmatism.

Keywords:

Bibliography

Abraham Władysław, Forma zawarcia zaręczyn i małżeństwa w najnowszym ustawodawstwie kościelnym, wyd. 2, Lwów: Gubrynowicz i Syn 1913.

Axer Aleksander, W kwestii szkolnego nauczania religii, „Nowe Słowo” 1906, nr 5, s. 106–111; nr 7, s. 154–157.

Bebel August, Kobieta i socjalizm, wyd. 2, Kraków: Drukarnia Narodowa 1907 [1906].

Biblia to jest Księgi Starego i Nowego Testamentu, według łacińskiego przekładu, na polski język przełożone, Warszawa: Towarzystwo Biblijne Warszawskie 1821.

Bogucka Maria, Gorsza płeć. Kobieta w dziejach Europy od antyku po wiek XXI, Warszawa: Trio 2005.

Bojanowska Józefa, Walka o ducha kobiety, „Ster” 1910, nr 3, s. 97–100.

Bujwidowa Kazimiera, Kwestia kobieca. Czy kobieta powinna mieć te same prawa co mężczyzna?, Kraków: Nakładem Tow. Wydawniczego „Encyklopedii Ludowej” 1909.

Chwalba Andrzej, Socjaliści a praktyki religijne, w: idem, Sacrum i rewolucja. Socjaliści polscy wobec praktyk i symboli religijnych (1870–1918), Kraków: Universitas 2007, s. 9–55.

Chwalba Andrzej, Spór o wartości: sympatyczki ruchu emancypacyjnego wobec religii i Kościoła katolickiego, w: Kobieta i kultura. Kobiety wśród twórców kultury intelektualnej i artystycznej w dobie rozbiorów i w niepodległym państwie polskim, t. 4, red. Anna Żarnowska, Andrzej Szwarc, Warszawa: DiG 1996, s. 267–284.

Cornett Natalie, Wzmocnienie pozycji kobiet – miłość i listy. Narcyza Żmichowska i entuzjastki w XIX-wiecznej Polsce, w: Przemiany dyskursu emancypacyjnego kobiet, seria 2: Perspektywa polska, red. Anna Janicka, Corinne Fournier Kiss, Barbara Olech, Białystok: Temida 2 2019, s. 35–48.

Gomóła Anna, Na początku był zachwyt. Młody Krzywicki czyta Morgana, „Laboratorium Kultury” 2014, nr 3, s. 83–113.

Kampfówna Bronisława, Protokół I Zjazdu Kobiet Polskich w Krakowie, „Nowe Słowo” 1905, nr 20, s. 412–434.

Key Ellen, Kobieta, przeł. Ada Silbi, Warszawa: Wydawnictwo Władysława Okręta 1903.

Key Ellen, Miłość i małżeństwo, przeł. Władysław Witwicki, Lwów–Warszawa: Księgarnia Polska B. Połonieckiego we Lwowie. E. Wende i SP w Warszawie 1905.

Key Ellen, Stulecie dziecka, przeł. Iza Moszczeńska, wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo „Nasza Księgarnia” 1928.

Key Ellen, Trwonienie sił kobiecych, przeł. Iza Moszczeńska, Warszawa: Księgarnia Naukowa 1905.

Kto winien?, „Polak-Katolik” 1907, nr 28, s. 2.

Kwestionariusz w sprawie szkoły nowoczesnej narodowej polskiej, „Nowe Słowo” 1905, nr 19, s. 407–408.

List do arcybiskupa Popiela, „Nowe Słowo” 1906, nr 5, s. 118–119.

Mikołejko Anna, Tradycja i nowe drogi wiary. Obrazy religijności polskiej w latach 1918–1939, Warszawa: Wydział Polonistyki. Uniwersytet Warszawski 2001.

Moszczeńska Iza, Klerykalizm bez maski, „Głos” 1903, nr 25, s. 389–390.

Moszczeńska Iza, Postęp na rozdrożu, Warszawa: Skład główny E. Wende 1911.

Moszczeńska Iza, Śmierć arcybiskupa Stablewskiego i strajk szkolny, „Ludzkość” 1906, nr 122, s. 1–2.

Moszczeńska Iza, Zasady wychowania, Warszawa: Nakładem Księgarni Naukowej 1907.

Narodził się Jezus Chrystus…, „Głos Kobiet” 1912, nr 8, s. 1.

Nocznicki Tomasz, Chłopska odpowiedź księdzu Jędrychowskiemu, „Kurier” 1910, nr 59, s. 2.

Nossig Felicja, Emancypacja kobiet, Kraków: Admin. „Prawo Ludu” i „Naprzód” [1903].

Nowy Testament Pana Naszego Jezusa Chrystusa z greckiego języka na polski pilnie i wiernie przetłumaczony podług wydania amsterdamskiego z roku 1660, zgodnego z Biblią Gdańską z roku 1632 dla wyznań ewangelickich przedrukowany, Warszawa: A. Gałęzowski i Spółka 1834.

P.K., „Ne temere”, „Ster” 1908, z. 3, s. 89–94.

Phillips Ursula, Narcyza Żmichowska. Feminizm i religia, przeł. Katarzyna Bojarska, Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN 2008.

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu podług tekstu łacińskiego Wulgaty, przeł. ks. Jakub Wujek, Warszawa: Nakład „Wędrowca” 1895–1896.

Przewozka Maria Czesława, O idei ruchu kobiecego w świetle idei postępu, „Nowe Słowo” 1904, nr 23, s. 531–535.

Przewóska Maria Czesława, Ellen Key w świetle postępowych dążeń ruchu kobiecego oraz reformy wychowawczej. Zarys syntetyczny, „Bluszcz” 1907, nr 32, s. 357–358; nr 33, s. 369; nr 35, s. 391; nr 36, s. 404.

R., O szkołę w Kruszynku, „Kurier” 1910, nr 55, s. 1–3.

Red., Reforma kodeksu małżeńskiego, „Nowe Słowo” 1906, nr 3, s. 51–54.

Sclavus Wiesław [Gąsiorowski Wacław], V. Pariaska rodzaju ludzkiego, w: idem, Thalitha kumi, wyd. 2, uzupełnione i poprawione przez autora, opus 21, t. 25, Lwów: Nakł. i druk Zakł. Graf. S. Orgelbranda i S-ów [1913], s. 91–106.

Skorupa Ewa, Polskie symbole kulturowe przed sądem pruskim 1871–1914 „O podburzaniu do gwałtu…”, Kraków: Universitas 2004.

Stachura-Lupa Renata, O emancypacji ze stanowiska konserwatywnego, w: Przemiany dyskursu emancypacyjnego kobiet, seria 2: Perspektywa polska, red. Anna Janicka, Corinne Fournier Kiss, Barbara Olech, Białystok: Temida 2 2019, s. 219–235.

Stegner Tadeusz, Miejsce kobiety w społeczeństwie w opinii środowisk katolickich i ewangelickich w Królestwie Polskim w drugiej połowie XIX i na początku XX w., w: Społeczeństwo w dobie przemian. Wiek XIX i XX. Księga jubileuszowa prof. Anny Żarnowskiej, red. Maria Nietyksza [et al.], Warszawa: DiG 2003, s. 109–118.

Turzyma Maria, Polskie dzieci, „Nowe Słowo” 1906, nr 3, s. 49–50.

Turzyma Maria, Współudział w prawodawstwie, „Nowe Słowo” 1905, nr 3, s. 49–52.

Turzyma Maria, Wyzwalająca się kobieta, Kraków: W.L. Anczyc 1906.

Turzyma Maria [et al.], Głos kobiet w kwestii kobiecej, Kraków: Stowarzyszenie Pomocy Naukowej dla Polek im. J.I. Kraszewskiego, Drukarnia Związkowa 1903.

Walewska Cecylia, Z dziejów krzywdy kobiet, Warszawa: Skład Główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa 1908.

Z życia zrzeszonego. Obrady III Zjazdu Koła Pracy Kobiet. Pod hasłem „Równouprawnienie”, „Ster” 1907, nr 3, z. 4, s. 153.

Zawiszewska Agata, Polskie Stowarzyszenie Równouprawnienia Kobiet (1907–1914) w świetle relacji autobiograficznych, prasy kobiecej i historiografii feministycznej, „Wielogłos” 2020, nr 2, s. 36–38.

https://doi.org/10.4467/2084395XWI.20.011.12402

Żmichowska Narcyza, Narcyssa i Wanda. Listy Narcyzy Żmichowskiej do Wandy Grabowskiej (Żeleńskiej), wyd. i wstęp Tadeusz Boy-Żeleński, Warszawa: Dom Książki Polskiej 1930.

Similar publications