Humanities Review
en
Humanities Review

Pojęcie ideologii jako pojęcie krytyczne

2017, 61, No. 3

Krzysztof Świrek

Uniwersytet Warszawski, Wydział Filozofii i Socjologii

DOI

10.5604/01.3001.0010.7395

Publication date

15.12.2017

Publishing model

open access

License type

CC BY 4.0 Int.

Field

arts and humanities

Discipline

philosophy, history, archeology, linguistics, literary studies, culture and religion studies, arts studies, polish studies

Language of publication

Polish

Downloads

PDF 234 KB

Article

Number of views:193

Number of downloads:40

Crossref citations:0

Altmetric score:0

Abstract

The article discusses the significance of the concept of ideology for social sciences. Although this concept was abandoned a long time ago in favour of the more “neutral” terms, due to Marxism and psychoanalysis it returned to social sciences in the second half of the 20th century. In the article, I present the concept of Louis Althusser, whose perception of ideological phenomena shifts them from the field of studies on cognitive mistakes and manipulation towards the socialization theory. I discuss shortly the psychoanalytical sources of this concept and point to the sociological tradition where similar concepts and problems can be found. I use the empirical example to illustrate the consequences of Althusser’s theory for understanding ideology, and Slavoj Zizek’s theory to show the ways out of certain impasse of this theory. In the summary, the question returns on the importance of the concept of ideology for social sciences.

Keywords:

Bibliography

Althusser Louis, Ideologie i aparaty ideologiczne państwa, przeł. Andrzej Staroń, „Nowa Krytyka”, http://www.nowakrytyka.pl/spip.php?article374 [dostęp 14.04.2017].

Althusser Louis, Lenin and Philosophy, przeł. Ben Brewster, London: New Left Books 1971.

Althusser Louis, W imię Marksa, przeł. Michał Herer, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2009.

Althusser Louis, W odpowiedzi Johnowi Lewisowi, Wartszawa: Almapress 1989.

Althusser Louis, Balibar Etienne, Czytanie „Kapitału”, przeł. Wiktor Dłuski, Warszawa: PIW 1975.

Bourdieu Pierre, Reguły sztuki. Geneza i struktura pola literackiego, przeł. Andrzej Zawadzki, Kraków: Universitas 2007.

Bourdieu Pierre, Sociology as a Martial Arts. Political Writings by Pierre Bourdieu, red. Gisele Sapiro, New York: The New Press 2010.

Bourdieu Pierre, Zmysł praktyczny, przeł. Maciej Falski, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2008.

Bourdieu Pierre, Passeron Jean-Claude, Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania, przeł. Elżbieta Neyman, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2011.

Durkheim Émile, O podziale pracy społecznej, przeł. Krzysztof Wakar, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2011.

Durkheim Émile, Zasady metody socjologicznej, przeł. Jerzy Szacki, Warszawa: PWN 1968.

Elias Norbert, Społeczeństwo jednostek, przeł. Janusz Stawiński, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2008.

Gentile Emilio, Początki ideologii faszystowskiej (1918–1925), przeł. Tomasz Wituch, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2011.

Gillot Pascale, Pour un matérialisme de l'imaginaire: Althusser lecteur de Freud et de Spinoza,

http://www.penser-la-transformation.org/colloque/2013-05-27%20Gillot.htm [dostęp 14.04.2017].

Lacan Jacques, The Other Side of Psychoanalysis, przeł. Russell Grigg, New York: W. W. Norton

& Co. Lacan Jacques, Stadium zwierciadła jako czynnik kształtujący funkcję ja w świetle doświadczenia psychoanalitycznego, przeł. Jerzy W. Aleksandrowicz, „Psychoterapia” 1987, nr 4 (63).

Leader Darian, The New Black: Mourning, Melancholia and Depression, London: Penguin Books 2009.

Lukes Steven, Durkheim. Życie i dzieło, przeł. Ewa Klekot, Ewa Szul-Skjoeldkrona, Warszawa: Oficyna Naukowa 2012.

Mannheim Karl, Ideologia i utopia, przeł. Jan Miziński, Warszawa: Aletheia 2008.

Marks Karol, Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa. Wstęp, przeł. Leszek Kołakowski, w: Karol Marks, Fryderyk Engels, Dzieła, t. 1, Warszawa: Książka i Wiedza 1976 [1844].

Marks Karol, Tezy o Feuerbachu, przeł. Salomon Filmus, w: Karol Marks, Fryderyk Engels, Dzieła, t. 3, Warszawa: Książka i Wiedza 1961.

Pamiętniki bezrobotnych, t. 1, Warszawa: PWE 1967 [I wyd. 1933].

Wolf Frieder Otto, The problem of reproduction: probing the lacunae of Althusser’s theoretical

investigations of ideology and ideological state apparatuses, przeł. A. von Kameke, M. Henninger, w: Encountering Althusser. Politics and Materialism in Cointemporary Radical Thought, red. Katja Diefenbach et al., London: Bloomsbury 2013.

Žižek Slavoj, Absolute Recoil. Towards a New Foundations of Dialectical Materialism, London: Verso 2014.

Žižek Slavoj, Lacan. Przewodnik Krytyki Politycznej, przeł. Julian Kutyła, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2008.

Žižek Slavoj, Mel Gibson at the Serbsky Institute, „The Symptom” 2007, nr 8, www.lacan.com/symptom8_articles/zizek8.html [dostęp 14.04.2016].

Žižek Slavoj, O wierze, przeł. Bogdan Baran, Warszawa: Aletheia 2008.

Žižek Slavoj, Przekleństwo fantazji, przeł. Adam Chmielewski, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego 2001.

Žižek Slavoj, Widmo ideologii, przeł. Maciej Kropiwnicki, w: Žižek. Przewodnik Krytyki Politycznej, red. Maciej Kropiwnicki, Julian Kutyła, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2009.

Similar publications