Oryginalny artykuł naukowy
Przegląd Humanistyczny

Geologiczna tajemnica człowieka: Gustaw Herling-Grudziński i "Wielka choroba Europy"

2025, 69, Numer 1

Giuseppe Maccauro

orcid.org/0009-0007-7135-9618

DOI

10.31338/2657-599X.ph.2025-1.6

Data publikacji

08.06.2025

Model publikowania

hybrydowy

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

obszar nauk humanistycznych

Dyscyplina

językoznawstwo, literaturoznawstwo, archeologia, filozofia, historia, nauki o kulturze i religii, nauki o sztuce, polonistyka

Klasyfikacja

-

Język publikacji

Polski

Pliki do pobrania

PDF 411 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:70

Liczba pobrań:0

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Zobacz mapę pobrań

Abstrakt

Questions concerning the state of the European spirit and the place of the individual in the turbulent currents of the twentieth-century history are central to the work of Gustaw Herling-Grudziński. This article aims to trace the successive stages of the Polish writer’s literary and philosophical journey, with a particular focus on his intellectual relationship with Benedetto Croce. At the centre of this discussion is 'The Great Disease of Europe' – a fictitious book that serves as the thematic axis of the short story 'The Cemetery Wanderer'. The interwoven themes of the crisis of civilisation, the metaphysical and historical nature of evil, the pathology of madness and the sickness that afflicts Europe form the main threads of this analysis. Alongside these concerns, the notion of memory takes on particular significance; through the lens of Varlam Shalamov, it emerges as both an instrument of resistance and a path to uncovering the deepest, “geological” mysteries of human existence.

Słowa kluczowe:

Bibliografia

Alighieri Dante, Boska komedia, przeł. Jarosław Mikołajewski, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2021.

Conte Domenico, Storia universale e patologia dello spirito. Saggio su Croce, Bologna: Il Mulino 2005.

Croce Benedetto, Historia Europy w XIX wieku, przeł. Joanna Ugniewska, Warszawa: Czytelnik 1998.

Croce Benedetto, Intorno al «magismo» come età storica [1948], w: idem, Filosofia e storiografia, red. Stefano Maschietti, Napoli: Bibliopolis 2005.

Croce Benedetto, Zmierzch cywilizacji, przeł. Gustaw Herling-Grudziński, Włodzimierz Sznarbachowski, „Kultura” 1947, nr 1, s. 4–6.

Freud Sigmund, Aktualne uwagi o wojnie i śmierci, w: idem, Pisma społeczne, przeł. Robert Reszke, Warszawa: Wydawnictwo KR 2010.

Freud Sigmund, Dyskomfort w kulturze, w: idem, Kultura jako źródło cierpień, przeł. Jerzy Prokopiuk, Warszawa: Aletheia 2013.

Giammattei Emma, Herling e Croce. Un dialogo a distanza fra Napoli e l’Europa, w: Dall’ “Eu-ropa illegale” all’Europa unita. Gustaw Herling-Grudziński: l’uomo, lo scrittore, l’opera, tom pokonferencyjny, Rzym–Neapol, 1–2 grudnia 2014, red. Marta Herling, Luigi Marinelli, Roma: Accademia Polacca delle Scienze 2015.

Herling-Grudziński Gustaw, Błogosławiona, święta, w: idem, Dzieła zebrane. Tom 6: Opowiadania wszystkie vol. 2, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2017, s. 67–83.

Herling-Grudziński Gustaw, Dzieła zebrane. Tom 11: Rozmowy w Dragonei. Rozmowy w Neapolu, [rozmowy przeprowadził] Włodzimierz Bolecki, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2019.

Herling-Grudziński Gustaw, Dziennik pisany nocą. Tom 1. 1971–1981, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2011.

Herling-Grudziński Gustaw, Dziennik pisany nocą. Tom 2. 1982–1992, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2012.

Herling-Grudziński Gustaw, Dziennik pisany nocą. Tom 3. 1993–2000, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2012.

Herling-Grudziński Gustaw, Guida essenziale della Polonia per i buoni Europei, przeł. Elena Croce, „Aretusa” 1944, nr 2, s. 108–113.

Herling-Grudziński Gustaw, Ho cessato di essere uno scrittore in esilio, w: Il pellegrino della libertà, red. Marta Herling, Napoli: L’Ancora del Mediterraneo 2006, s. 113–121.

Herling-Grudziński Gustaw, Inny świat, Warszawa: Czytelnik 1998.

Herling-Grudziński Gustaw, Książę Niezłomny, w: idem, Dzieła zebrane. Tom 5: Opowiadania wszystkie vol. 1, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2016, s. 75–104.

Herling-Grudziński Gustaw, Piętno. Ostatnie opowiadanie kołymskie, w: idem, Dzieła zebrane. Tom 5: Opowiadania wszystkie vol. 1, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2016, s. 175.

Herling-Grudziński Gustaw, Posłowie, w: Benedetto Croce, Historia Europy w XIX wieku, przeł. Joanna Ugniewska, Warszawa: Czytelnik 1998, s. 351–354.

Herling-Grudziński Gustaw, Variazioni sulle tenebre. Conversazione sul male, red. Édith de la Héronnière, Napoli: l’Ancora del Mediterraneo 2000.

Herling-Grudziński Gustaw, Wędrowiec cmentarny, w: idem, Dzieła zebrane. Tom 6: Opowiadania wszystkie vol. 2, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2017, s. 481–501.

Herling-Grudziński Gustaw, Willa Tritone. Interludium wojenne we Włoszech, w: idem, Dzieła zebrane. Tom 10: Eseje, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2016, s. 14–24.

Herling-Grudziński Gustaw, de la Héronnière Édith, Wariacje na temat ciemności, w: Gustaw Herling¬-Grudziński, Dzieła zebrane. Tom 15: Varia, Wydawnictwo Literackie 2021, s. 355–381.

Herling-Grudziński Gustaw, Sinatti Piero, Raffetto Anna, Zapamiętane, opowiedziane. Rozmowa o Szałamowie, komunizmie, Rosji, przeł. Joanna Ugniewska, w: Gustaw Herling-Grudziński, Dzieła zebrane. Tom 15: Varia, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2021, s. 401–427.

Herling Marta, La “religione della libertà” di Croce nella biografia di Gustaw Herling, „Rassegna italiana di argomenti polacchi” 2019, nr 10, s. 81–92.

Pomian Krzysztof, Manicheizm na użytek naszych czasów, w: Gustaw Herling-Grudziński, Dziennik pisany nocą. Tom 1. 1971–1981, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2011, s. 5–14.

Sioma Radosław, Il Golgota delle donne. Su “Beata, santa” di Gustaw Herling, w: Gustaw Herling e il suo mondo. La storia, il coraggio civile e la libertà di scrivere, red. Andrea F. De Carlo, Marta Herling, Roma: Viella 2022, s. 241–252.

Spengler Oswald, Zmierzch Zachodu, przeł. Józef Marzęcki, Warszawa: Aletheia 2014.

Valéry Paul, Kryzys ducha [fragm.], przeł. Bogusław Szybek, „Kultura” 1947, nr 1, s. 2–3

Podobne publikacje