Racjonaliści i ortodoksi. Pastor Leopold Otto wobec głównych nurtów w dziewiętnastowiecznym protestantyzmie
2023, 67, Numer 2
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Klasyfikacja
Język publikacji
Abstrakt
The Rationalists and the Orthodox. Pastor Leopold Otto and the Main Currents in 19th-Century Protestantism Two currents clashed in Protestantism in the 19th century, including in the Kingdom of Poland: the Rationalist, whose adherents believed that the content of the revelation should be interpreted in a manner consistent with the requirements of rational thinking, according to which God should be known through using reason, and the second current, the Orthodox, which strictly followed the principles established by Martin Luther. The former had considerable support among the clergy, the latter among the majority of the faithful. To the Orthodox movement belonged Leopold Otto, a pastor in Warsaw and Cieszyn, editor of Zwiastun Ewangeliczny [The Evangelical Announcer], the first periodical of Polish evangelicals. In the press and in sermons printed later, he argued with the views of the rationalists. The vehemence of Otto’s attacks on rationalism stemmed not only from religious motives, but also from the fact that its supporters were at the same time opponents of the national idea propagated by Otto in Poland.
Słowa kluczowe:
Bibliografia
Baranowski Ignacy, Pamiętniki Ignacego Baranowskiego (1840–1862), oprac. Adam Wrzosek, Poznań: Księgarnia Gebethnera i Wolffa 1923.
Hoesick Ferdynand, Powieść mojego życia, t. 1, Wrocław–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1959.
Jasiński Grzegorz, Kościół ewangelicki na Mazurach w XIX wieku (1817–1914), Olsztyn: Towarzystwo Naukowe OBN 2003.
Jenike Ludwik, Ksiądz dr Leopold Otto, „Tygodnik Ilustrowany” 1882, nr 353, s. 209–210.
Kazanie w setną rocznicę urodzin śp. pastora dr Leopolda Marcina Otto wypowiedziane w kościele Ewangelicko-augsburskim w Warszawie d. 2 listopada 1919 roku przez ks. superintendenta Wilhelma Angersteina, Łódź: Drukarnia „Neue Lodzer Zeitung” 1919.
Kneifel Eduard, Geschichte der Evangelisch-Augsburgischen. Kirche in Polen, Niedermarschacht: Selbstverl. des Verfassers 1964.
Korespondencja ks. L. Otto z J.I. Kraszewskim, oprac. Janusz Narzyński, „Rocznik Teologiczny Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej” 1967, nr 1, s. 95–138.
Krasiński Zygmunt, Listy do ojca (1828–1832), oprac. Stanisław Pigoń, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1963.
Książeczka pamiątkowa na uroczystość 25-lecia ogólnego synodu pastorów okręgu konsystorskiego ewangelicko-augsburskiego warszawskiego, Warszawa: s.n. 1905.
Kubisz Jan, Pamiętnik starego nauczyciela, Cieszyn: Wydawnictwo Towarzystwa Ewangelickiego 1928.
70 Por. Tadeusz Stegner, Ks. Leopold Otto (1819–1882). Nowa droga Kościoła ewangelickiego w Polsce, Bielsko-Biała: „Augustana” 2019, s. 111–169.
71 Por. Krzysztof Lewalski, Tadeusz Stegner, Kościoły, wyznania, wspólnoty i związki religijne w Królestwie Polskim (1815–1914), Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2022.
Lewalski Krzysztof, Stegner Tadeusz, Kościoły, wyznania, wspólnoty i związki religijne w Królestwie Polskim (1815–1914), Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2022
Listy śląskie do Józefa Igancego Kraszewskiego z lat 1841–1866, Opole: Opolskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk Wydział Języka i Literatury 1966.
Mazur Marcin [Otto Leopold], Listy polskiego protestanta, „Tydzień” 1870, nr 13, s. 122–123; nr 23, s. 220.
Mickiewicz Adam, Romantyczność, w: idem, Pisma, t. 1, Lwów: Nakład Gubrynowicza i syna 1929, s. 83–85.
Nowodworski Michał, Rzut oka na stan Kościoła z końcem 1862 roku, „Przegląd Katolicki” 1863, nr 1, s. 2–6.
Otto Leopold, Ewangelicki kościół, w: Encyklopedia powszechna, t. 8, Warszawa: Nakład, Druk i Własność S. Orgelbranda, Księgarza i Typografa 1861, s. 551–560.
Otto Leopold, Kalwin (Jan), w: Encyklopedia powszechna, t. 13, Warszawa: Nakład, Druk i Własność S. Orgelbranda, Księgarza i Typografa 1863, s. 777–781.
Otto Leopold, Marcin Luter − doktor świętej teologii, Warszawa: Nakład Gebethnera i Wolffa 1865.
Otto Leopold, Postyla, czyli Wykład Ewangelii i Listów na wszystkie niedziele i święta uroczyste roku kościelnego, Cieszyn: Towarzystwo Ewangelickiej Oświaty Ludowej1892.
Otto Leopold, Reformacja, w: Encyklopedia powszechna, t. 22, Warszawa: Nakład, Druk i Własność S. Orgelbranda, Księgarza i Typografa 1866, s. 13–16.
Paulini Andrzej, Nauka ewangelii Chrystusowej dla dziatek szkół ewangelickich na zarządzenie wyższych urzędów, Berno: R. Rohrer 1844.
Pawlicki Stefan, Żywot i dzieła Ernesta Renana, t. 1, Warszawa: Skład główny Księgarni Gebethnera i Wolffa 1905.
Pełczyński Maciej, Myśl racjonalistyczna w twórczości polskich pastorów luterańskich w XVIII i XIX wieku, „Rocznik Teologiczny Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej”, cz. 1, 1976, t. 18, s. 3–47; cz. 2 1977, t. 19, s. 159–195.
Renan Ernest, Żywot Jezusa, przeł. Andrzej Niemojewski, Łódź: Wydawnictwo Łódzkie 1991.
Stegner Tadeusz, Bóg, protestantyzm, Polska. Biografia pastora Leopolda Marcina Otto (1819–1882), Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Officina Ferberiana 2000.
Stegner Tadeusz, Ewangelicy ziem polskich. Sylwetki wybitnych postaci, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2008.
Stegner Tadeusz, Ks. Leopold Otto (1819–1882). Nowa droga Kościoła ewangelickiego w Polsce, Bielsko-Biała: „Augustana” 2019.
Urządzanie duchowieństwa ewangelickiego i sekty baptystów, Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD), Centralne Władz Wyznaniowe (CWW), 1036.
Wagner Oskar, Mutterkirche vieler Länder. Geschichte der Evangelischen Kirche im Herzogtum Teschen 1545–1918/1920, Wien: Verlag Hermann Böhlau Nachf 1978.
Wojak Tadeusz, Ks. dr Leopold Marcin – ojciec polskiego ewangelicyzmu, Warszawa: s.n. 1934. „Zwiastun Ewangeliczny” 1864–1874, 1877, 1879, 1880.